VS geven aanval op hospitaal Kunduz toe

Artsen zonder Grenzen woedend over 'bijkomende schade'

De Verenigde Staten hebben met zoveel woorden toegegeven zaterdag de luchtaanval te hebben uitgevoerd op een hospitaal van Artsen zonder Grenzen in het Noord-Afghaanse Kunduz. Maar over de precieze toedracht is nog veel onduidelijk.

Artsen, verplegers en patiënten moeten volledig verrast zijn geweest, toen het rond twee uur 's nachts bommen begon te regenen op het ziekenhuis. Bij de aanval werden zeker 22 stafleden en patiënten gedood. Zaterdag erkende een Amerikaanse legerwoordvoerder dat er een aanval was geweest, die "tot collateral damage geleid zou kunnen hebben in een nabijgelegen medische faciliteit". Het gebruik van de beladen term 'bijkomende schade' leidde tot woede bij AzG. "We kunnen niet accepteren dat dit vreselijke verlies van mensenlevens simpelweg wordt afgedaan als collateral damage", aldus de hulporganisatie.

Amerikaanse functionarissen erkenden anoniem dat Amerikaanse speciale troepen om de luchtaanvallen hadden gevraagd, omdat zij onder vuur kwamen te liggen tijdens de militaire operatie in Kunduz.

Dat verhaal werd gisteren ingetrokken. De Amerikaanse bevelhebber in Afghanistan, generaal John Campbell, zei dat het Afghaanse troepen waren geweest die om de luchtsteun hadden gevraagd. Hij schoof daarmee de verantwoordelijkheid deels door naar Kaboel.

Maar de cruciale vraag waarom het ziekenhuis tot doelwit werd gekozen, door AzG gekwalificeerd als mogelijke 'oorlogsmisdaad', is nog niet beantwoord. De woordvoerder van het Afghaanse ministerie van binnenlandse zaken, Sediq Sediqi, verklaarde dat zich ten tijde van de luchtaanval 10 tot 15 'terroristen' hadden verstopt in het ziekenhuis.

AzG ontkende dat stellig. Volgens de hulporganisatie gaat 's nachts de poort dicht en heeft geen van haar medewerkers dichtbij schoten gehoord of Talibanstrijders gezien op het ziekenhuisterrein. "Artsen zonder Grenzen walgt van recente verklaringen van sommige Afghaanse regeringsfunctionarissen die proberen de aanval op het ziekenhuis te rechtvaardigen", stelt Christopher Stokes, algemeen directeur van AzG.

Luchtaanvallen zijn sinds de val van het Talibanregime in 2001 een belangrijk wapen van de buitenlandse coalitie tegen de terugkerende Taliban. Maar regelmatig worden daarbij fouten gemaakt.

Zo zijn meermalen bruiloften bestookt. Soms gebeurde dat omdat vliegers hoog in de lucht de vreugdeschoten die bij Afghaanse bruiloften gebruikelijk zijn, aanzagen voor een aanval. Andere keren gebeurde dat op basis van valse inlichtingen.

Ook Kunduz kreeg er al eerder mee te maken. In 2009 werden twee tankwagens met benzine die door de Taliban waren geroofd, 's nachts gebombardeerd door Amerikaanse toestellen, op verzoek van een Duitse commandant. Later bleek dat hij handelde op basis van korrelige beelden uit een vliegtuig en het verhaal van één Afghaanse informant in het donker op de grond. Die hield vol dat er meer dan honderd Taliban rond de tankwagens stonden, maar het bleken merendeels burgers.

Mogelijk is in Kunduz een dergelijke fout gemaakt door een zogeheten forward air controller, een militair die op de grond doelen aanwijst voor gevechtsvliegers. Anders is het moeilijk te verklaren dat hetzelfde gebouw op het hospitaalterrein meermalen is gebombardeerd.

Lastiger nog is de vraag waarom het hospitaal niet als doelwit stond geblokt in de computers van de Amerikaanse gevechtsvliegers. Artsen zonder Grenzen stelde dat de coördinaten bekend waren bij de coalitie en de Afghaanse autoriteiten, en dat ze zelfs meermalen waren doorgegeven. Ook zaterdagochtend heeft AzG meteen opnieuw contact opgenomen, maar daarna gingen de bombardementen nog tot kwart over drie 's nachts door.

De VS en Afghanistan hebben onderzoeken beloofd, maar AzG eist een onafhankelijk internationaal onderzoek. "De verschillende verhalen van de Amerikaanse en de Afghaanse kant, onderstrepen de noodzaak van een onafhankelijk onderzoek", aldus AzG-directeur Stokes.

undefined

Ashraf Ghani bleef stil

In Afghanistan groeit de verontwaardiging over de bedaarde reactie van de Afghaanse overheid op de gebeurtenissen in Kunduz. President Ashraf Ghani bleef stil na de eerste berichten over de verwoesting van het ziekenhuis, behalve om zijn medeleven te uiten aan de nabestaanden van de slachtoffers. En een woordvoerder van de president zei gisteren dat een aanval 'die burgers schaadt' natuurlijk veroordeeld moet worden. "Maar het is oorlog, en burgers zijn als menselijk schild gebruikt in de stad."

Die bijna vergoelijkende houding valt bij sommige Afghaanse parlementariërs niet in goede aarde. Zij vinden dat Ghani de Amerikanen, die verantwoordelijk zouden zijn voor het bombardement, op het matje moet roepen.

Zo ging dat immers in het verleden ook, toen Hamid Karzai nog president was. Karzai, die in 2001 in het zadel werd geholpen door de Amerikanen, nam steeds meer afstand van zijn beschermheren. Als er bij Amerikaanse bombardementen burgers omkwamen, en dat gebeurde met enige regelmaat, dan nam hij met harde woorden afstand van Washington.

Die luxe heeft Ghani niet. 'Kunduz' bewijst dat de Afghaanse troepen nog niet in staat zijn hun eigen boontjes te doppen en de Taliban te weerstaan, ook al is dat sinds begin dit jaar eigenlijk de bedoeling. Zij hebben de Amerikanen nodig, maar die staan juist op het punt hun 9800 militairen terug te trekken.

De Afghaanse overheid wil, noodgedwongen, dat Washington dat besluit terugdraait. En een al te kritische toon, zo vreest ze, zal niet helpen de Amerikanen van die noodzaak te overtuigen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden