VS en Iran worstelen met de regeringsvorming in Irak

Tijdelijk Kamervoorzitter Salim al-Jabouri schorste de zitting van het parlement. Beeld AP
Tijdelijk Kamervoorzitter Salim al-Jabouri schorste de zitting van het parlement.Beeld AP

Bijna vier maanden na de verkiezingen probeert Irak een regering te vormen. Maar op de achtergrond zijn de grootste spelers in de coalitievorming Iran en de VS.

Twee politieke blokken die allebei beweren de grootste te zijn en daarom de volgende regering willen vormen: dat is de jongste akte in het politieke spel dat in Irak altijd volgt op parlementsverkiezingen. Maar deze keer is de geopolitiek in dit nationale politieke gevecht bepalender dan ooit.

De verkiezingen vonden plaats in mei, maar na beschuldigingen van fraude is de uitslag pas vorige maand goedgekeurd. In het hele land zouden de elektronische stemmachines zijn gemanipuleerd, maar na hertelling was de uitslag nauwelijks veranderd. Nog voor de hertelling werd echter brand gesticht in een opslagplaats van de stemcommissie in Bagdad, waar duizenden stembiljetten in rook opgingen.

De sjiitische imam Moktada al-Sadr is met zijn coalitie van communisten en liberalen uiteindelijk de winnaar. Samen met de demissionaire premier Haider al-Abadi speelt hij een hoofdrol in de lopende akte. Uren voordat het Iraakse parlement maandag voor haar eerste zitting bijeenkwam, meldden zij dat ze een coalitie hadden gevormd, die met 177 van de 329 parlementsleden het grootste blok is en het recht heeft een regering te formeren.

Een uur later claimde echter Abadi's aartsrivaal, oud-premier Al-Maliki, het grootste blok te leiden. Al snel bleek dat de blokken elkaar overlapten: Maliki had individuele parlementariërs weggesnoept bij Abadi's coalitie. Na de installatie van de regering van maandag liep Maliki's blok weg, samen met de Koerdische partijen, en besloot de tijdelijke parlementsvoorzitter gisteren de zitting van het parlement bij gebrek aan een quorum twee weken te schorsen.

Volgens de grondwet moet het parlement op haar eerste zitting een (soennitische) voorzitter kiezen, en daarmee de procedure voor de verkiezing van de (Koerdische) president en die voor de benoeming van de (sjiitische) formateur/premier in gang zetten. Maar de ruzie tussen de blokken legt alles stil. Eerst moet de rechter bepalen of Maliki's fractie wel parlementariërs mag tellen die zich op persoonlijke titel aansluiten, buiten hun fractie om.

Dat uitstel betekent ook dat demonstranten die al sinds juli wekelijks in de havenstad Basra schoon drinkwater en stroom eisen, nog langer moeten wachten op een nieuwe regering die maatregelen neemt.

VS-Iran

Vanuit de coulissen wordt er nogal openlijk gesouffleerd. De Amerikanen hopen met een tweede termijn voor Abadi de Iraanse invloed te beperken, terwijl Teheran het omgekeerde wil bereiken via Maliki. Zo tweette de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Mike Pompeo dat Midden-Oosten-gezant Brett McGurk in Bagdad namens de VS goed werk doet: "Het vormen van een sterke Iraakse regering op nationale basis is essentieel voor een duurzame overwinning op IS." Ook de Iraanse generaal Qassem Soleimani, die mede het commando voerde over de Iraakse sjiitische milities in de strijd tegen IS, is gesignaleerd in Irak, waar hij politieke partijen naar het Maliki-blok probeerde te dirigeren.

Beide blokken vormen een mix aan religies, met zowel sjiieten als soennieten en minderheden. Dat van Abadi lijkt door de aansluiting van communisten en liberalen wat meer vooruitstrevend. Het blok van Maliki is dankzij de prominente positie van de Fatih-partij, waarin de meeste sjiitische milities verenigd zijn, anti-Amerikaans. Fatih-leider Hadi- al-Amiri heeft al gedreigd een door de Amerikanen opgedrongen premier direct ten val te zullen brengen.

Confrontatie

Hoewel ze allebei al sinds 2003 invloed uitoefenen op de Iraakse politiek, is de strijd tussen Washington en Teheran nu openlijker dan ooit. Na het opzeggen door de Amerikaanse president Trump van het nucleaire akkoord tussen Iran en het Westen, zoekt Teheran nu de confrontatie door in buurland Irak te dreigen met een indirecte machtsovername.

Waarnemers wijzen er op dat er hoe dan ook een compromis moet komen, vanwege het gevaar van de sjiitische milities. Zij opereren naast het Iraakse leger en lopen aan de leiband van Iran. Het land is niet regeerbaar als hun Fatih-partij politiek buitenspel wordt gezet, is de waarschuwing.

Koerden wachten op de achtergrond

De grote afwezige in alle politieke chaos in Irak zijn de Koerden. Niet omdat ze als vanouds verdeeld zijn, maar omdat ze een rol willen spelen waarin ze belangrijke concessies kunnen afdwingen. De Koerden zijn als gevolg van hun onafhankelijkheidsreferendum van een jaar geleden macht en geld kwijtgeraakt. De twee grootste partijen, PUK en KDP, eisen de macht terug in de oliestad Kirkuk, plus 17 procent van het Iraakse budget en salarissen voor Koerdische troepen. Het blok dat hen de hoofdprijs belooft, kan rekenen op steun in het Iraakse parlement.

Lees ook:

Irak hoopt op verandering met de rebelse Moktada al-Sadr

De sjiitische Moktada al-Sadr heeft de verkiezingen gewonnen. Een regering vormen zal lastig worden.

Jong Irak is de oude politici met dezelfde beloften zat

De toekomst van de jeugd stond centraal bij de Iraakse parlementsverkiezingen. Zeventig procent van de Irakezen is jonger dan dertig. Is deze groep in staat de oude garde te wippen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden