VS en Irakezen zijn moderne barbaren

De plundering door de Irakezen van hun Nationaal Museum is verklaarbaar uit de minachting van moslims voor de cultuur van vóór en buiten de islam. Maar voor de mensheid is het een ramp die de VS hadden moeten stoppen.

Eén ramp die iedereen voorspeld had is gelukkig niet doorgegaan: honderdduizenden Irakezen die naar Turkije en Iran zouden vluchten zodra de eerste Amerikaanse bommen zouden vallen. Maanden geleden waren de velden in Turkije al geëffend voor de tenten van de UNHCR. Lubbers sprak verschillende keren bezorgd op de internationale tv-zenders over de 'komende humanitaire ramp'.

Niemand was voorbereid op de echte grote culturele catastrofe die het Midden-Oosten vorige week getroffen heeft: de plundering van het Nationale Museum in Bagdad.

Zevenduizend jaar geschiedenis -ook die van mij en van u- werd door de plunderaars aan stukken gehakt of de straat opgedragen.

Verdwenen zijn een vierduizend jaar oude gouden harp uit de Soemerische tijd, een beeld van een vrouwenhoofd uit diezelfde periode; verdwenen zijn: gouden kettingen, armbanden, oorringen, tapijten, tabletten met spijkerschrift, in steen gebeitelde afbeeldingen van koningen, stieren, prinsessen. Menselijke voortbrengselen die in de afgelopen twee eeuwen door Iraakse en buitenlandse archeologen zijn opgegraven uit de tienduizend oudheidkundige vindplaatsen van het land.

In achtenveertig uur werden honderdzeventigduizend pronkstukken weggedragen door de poorten van het museum. Het Amerikaanse leger stond erbij en keek ernaar.

Weg de beschaving van het oude Mesopotamië. Maar wie kan Mesopotamië nog wat schelen? Mesopotamië, dat is oud nieuws. Het nieuws is dat het Iraakse volk vrij is, dorstig en nog altijd even bang, maar toch vrij.

Ik zag mensen in Basra en Bagdad de vuist heffen tegen de VS en hoorde roepen om het moslim-recept tegen chaos, willekeur en zedeloosheid: de islamitische republiek.

De 'coalitie' heeft het te druk met het zoeken naar Saddams DNA in een bomkrater in Bagdad en naar de mistige biologische en chemische wapens. De oudheidkundigen kunnen wachten, met alle begrip voor de tranen van de machteloze museumambtenaren in Bagdad.

Wij staan er ook bij en kijken ernaar. Maar het is ook onze geschiedenis. Eerst kwamen Mesopotamië, Egypte en de Hebreeën, toen de Grieken, toen de Romeinen, toen de christenen, toen de Verlichting, en toen wij.

Nu is ineens het voetstuk onder onze beschaving weggeslagen. Verpakt in oude Baath-kranten naar de vrijdagmarkt van Bagdad en misschien al onderweg naar de Spiegelstraat in Amsterdam en Sotheby's. Wie maakt er zich druk om? Het museum was toch al tien jaar dicht en de mooiste stukken stonden in Saddams privé-collectie.

Kennelijk heeft geen van de duizenden militaire plannenmakers in het Pentagon stilgestaan bij de mogelijkheid dat er iets kapot zou gaan of zou worden gestolen uit de bakermat van onze beschaving. Eén enkele Amerikaanse tank heeft donderdag eventjes voor de poort van het Nationaal Museum gestaan en Amerikaanse soldaten schoten over de hoofden van de duizend plunderaars, die toen snel verdwenen. Na een halfuur hielden de tank en de soldaten het voor gezien. Er waren dringender zaken.

Meteen zwermden de plunderaars weer uit over de galerijen en roofden en vernielden wat er nog was overgebleven.

Je kunt zeggen: waar maak je je druk over? Er is genoeg Mesopotamische kunst over in de musea van Berlijn, Londen, en Parijs. Denk aan het jongetje dat in deze oorlog zijn twee armen is kwijtgeraakt, aan de gebombardeerde woningen, de doden, de diabetici die geen medicijnen meer kunnen krijgen, de nierpatiënten die niet aan de dialyse kunnen, denk aan de verpleegkundigen die met een kalasjnikov in de hand hun ziekenhuizen moeten verdedigen tegen de bandieten.

Vergeleken bij die ellende is het bijna onethisch je op te winden over het verlies van een harp waarop niemand meer kan spelen of over het verlies van een tablet met spijkerschrift.

Maar dat verandert niets aan mijn verontruste gevoel over de bijna achteloosheid waarmee op deze gebeurtenis wordt gereageerd. Als mensheid zijn we toch verantwoordelijk voor natuur en beschaving: iedere keer als een plant, dier of kleitablet van de aardbodem verdwijnt gaat iets unieks verloren. Maar voor Bush en voor Saddam heeft en had de historische nalatenschap van de Soemeriërs geen prioriteit.

De bevrijding van Irak heeft de beschaving een enorme dreun toegebracht. Net als de Verenigde Naties, de multilaterale samenwerking tussen staten, de internationale gemeenschap en andere mooie gevoelens van politieke vooruitgang zware klappen hebben gekregen.

Het is moderne barbarij.

Na de bevrijding van Nederland in mei 1945 werd het Rijksmuseum niet geplunderd. Ook toen waren er hongerige paupers. Wat er verder ook te zeggen is over de Nederlandse bijltjesdag, iedereen voelde zich voldoende Hollander om geen vinger uit te steken naar de rijkdommen in onze musea. Die saamhorigheid bestaat dus niet in Irak, en daarom is de plundering van het Nationaal Museum een veeg teken.

Saddam heeft zich altijd graag vergeleken met Nebukadnezar: imperiumbouwer en jodenvervolger. Vorige week gingen de bronzen beelden van Saddam en de resten van Nebukadnezar samen over straat.

Misschien was een museum met islamitische oudheden in Bagdad door losgeslagen massa's ontzien. Het zal er onder de meerderheid net zo zijn als in Saoedi-Arabië, Afghanistan en Pakistan: alles van vóór Mohammed en alles van andersdenkenden van de tijd na Mohammed telt niet mee in de historie en in de ontwikkeling van deze landen.

In Saoedi-Arabië heb ik ten noorden van Medina oudheidkundige vindplaatsen gezien; hoge hekken erom heen en gewapend bewakingspersoneel. Ik mocht er niet op en ik mocht ook niet weten wat daar onder het zand lag. Er werd gefluisterd dat er resten van joodse bewoning lagen. Naar de christelijke gemeenschappen op het Arabisch schiereiland die in de tijd van de profeet bestonden mag geen geschiedkundig of archeologisch onderzoek worden gedaan.

In Pakistan heb ik niet één historische hindoetempel gezien die niet in ernstige staat van verval is. In Bamyan, in Afghanistan, hebben de Taliban de Boeddha-beelden opgeblazen: niets mocht herinneren aan iets anders dan de islam.

Van Bamyan via Bagdad naar het Pentagon: bekrompen fanatisme; een ieder-voor-zich mentaliteit; gebrek aan civiel verantwoordelijkheidsgevoel. Waar is de beschaving?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden