VS en EU straffen Moskou met een van de grootste diplomatieke strafmaatregelen van de laatste jaren
De relatie tussen Rusland en het Westen heeft een nieuw dieptepunt bereikt. Ruim honderd Russische diplomaten moeten vertrekken in een gezamenlijke actie.
De uitwijzingen die vandaag in zeventien hoofdsteden werden bekendgemaakt, zijn een reactie op de vergiftiging van een voormalige Russische dubbelspion in Londen drie weken geleden. Ze vormen samen een van de grootste diplomatieke strafmaatregelen van de laatste jaren. Met hun actie bewijzen de andere landen steun aan Groot-Brittannië, dat 14 maart al 23 Russische diplomaten uitwees.
De Russische ex-spion Sergej Skripal en zijn dochter Joelia liggen sindsdien in het ziekenhuis met ernstige verwondingen, waaronder hersenschade. Volgens de Britten zijn ze vergiftigd met het zenuwgas novitsjok en staat het vast dat de Russen hier achter zitten. Het zou gaan om een Russische wraakactie omdat Skripal voor de Britten ging werken.
De Verenigde Staten wijzen veruit het grootste aantal diplomaten uit, zestig in totaal. Opmerkelijk is dat twaalf van hen officieel niet in de VS werken, maar voor de Russische vertegenwoordiging bij de Verenigde Naties in New York.
Spionage
Volgens de Amerikanen gaat het in alle gevallen om Russen die zich bezighielden met spionage-activiteiten. De Russische ambassadeur in Washington heeft te horen gekregen dat de uitgewezen diplomaten een week krijgen om het land te verlaten. De VS sluiten bovendien het Russische consulaat in Seattle. Dat zou zich bezighouden met het bespioneren van een nabijgelegen Amerikaanse marinebasis.
Nederland zet twee Russische diplomaten het land uit, Duitsland, Frankrijk en Polen ieder vier. Ook Italië, dat vaak probeert de verhoudingen met Moskou goed te houden, doet nu mee. Veel Oost-Europese landen zetten ook een of meer Russen uit. Maar een gezamenlijke EU-actie is dit niet. Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad, zei wel dat nog meer landen zich kunnen aansluiten. Ook Canada en Oekraïne doen mee.
Tony van der Togt, Rusland-expert bij Clingendael, vindt het positief dat er ‘een zekere solidariteit’ is. “Dit is toch een substantiële reactie, het is redelijk uniek. Voor echte Europese sancties is unanimiteit nodig en die is kennelijk niet bereikt. Ik had liever Europese eensgezindheid gezien, maar voor sommige zuidelijke landen, België en Oostenrijk ging dat blijkbaar te ver.” Hij wijst erop dat niet alle banden worden verbroken, zo heeft geen enkel land de Russische ambassadeur uitgewezen.
Conflictmodus
Rusland is wel geschrokken van deze acties, denkt Van der Togt. “Ik hoop dat ze hier lessen uit trekken. Maar ik ben bang dat ze in de conflictmodus blijven.” Veel mensen hoopten dat Poetin na zijn herverkiezing voor meer rust zou kiezen, maar dat ziet Van der Togt niet gebeuren. “Het gaat voorlopig niet beter. Het Kremlin blijft het conflict met het Westen nodig houden voor de interne legitimiteit.” Hij vreest dat de westerse relaties met Rusland voorlopig alleen maar verder verslechteren. “De Sovjet-Unie hield zicht nog aan bepaalde ongeschreven regels, die zijn nu aan erosie onderhevig. Ze trekken zich niet meer zoveel aan van internationale normen. Dat is griezelig.”
De vraag is hoe Moskou zal reageren. Op de Britse uitzetting volgde een vergelijkbare tegenmaatregel en ook nu verwachten velen dat Moskou snel evenveel diplomaten zal wegsturen als de westerse landen gisteren deden. De Russische ambassade in Washington liet zijn volgers vandaag kiezen welk Amerikaans consulaat gesloten moet worden: dat in Sint-Petersburg, in Jekaterinenburg of Vladivostok. De Russische ambassadeur in de VS ageerde tegen de ‘illegale acties’ van de VS en hij beklemtoonde dat niet bewezen is dat Rusland de Skripals heeft vergiftigd.
Ondertussen ligt er al een heel pakket aan sancties van Europa en de VS tegen Rusland. De verhoudingen zijn slechter dan ze zijn geweest sinds de jaren tachtig.
Lees ook: VS en EU zetten Russen uit wegens aanslag Salisbury
