VS bezorgen Navo krachtig leiderschap/Waar EU jaren over doet, doet bondgenootschap heel vlug: uitbreiden Situatie Europa meer ontspannen, meent Kohl

MADRID - De Navo is de EU te snel af geweest. Sinds de Eurotop in Amsterdam, vorige maand, kan aangenomen worden dat de eerste lidstaten uit Midden-en Oost-Europa niet eerder dan 2003 tot de Unie worden toegelaten. De Navo-uitbreiding wordt nog deze eeuw een feit. Waren de VS niet de grootste bondgenoot, dan zouden Europeanen nog steeds in Madrid aan het ruziën zijn over toelating van nieuwe leden.

THEO KOELE

Er valt veel negatiefs te zeggen over de politiek van Washington om de Europese partners voor voldongen feiten te stellen. Op de Navo-top in Madrid kwam de irritatie daarover de afgelopen dagen aan het licht. Maar zonder krachtig leiderschap zou het westerse bondgenootschap net zo traag en besluiteloos zijn als de Europese Unie.

Knopen doorhakken

In Amsterdam moest de EU knopen doorhakken over interne hervormingen, opdat de Unie nieuwe lidstaten kan opnemen. De pogingen werden, bij gebrek aan overeenstemming, gestaakt. In Madrid werden weliswaar 'harde onderhandelingen gevoerd' (aldus gisteren de Duitse bondskanselier Helmut Kohl), maar de zestien lidstaten kwamen er wél uit.

Dat wil zeggen: ze legden zich, zoals verwacht, neer bij het Amerikaanse standpunt dat de eerste ronde van de uitbreiding beperkt moet blijven tot drie landen: Hongarije, Polen en Tsjechië. De uitnodigingen zijn de deur uit, de toetredings-onderhandelingen worden binnen een paar maanden afgerond. Kom daar eens om bij de Europese Unie.

Minister van buitenlandse zaken Hans van Mierlo blikte in Madrid enigszins meewarig terug op de tijd, nog niet zo lang geleden, dat in Europese hoofsteden werd gesproken over 'de koninklijke weg': éérst zou de EU nieuwe leden uit Midden-en Oost-Europa toelaten, daarna de Navo.

Maar gaandeweg werd duidelijk, dat uitbreiding van de EU 'veel ingewikkelder' zou zijn dan die van Navo (mits het verzet van Rusland gebroken kon worden). Toen brak een fase aan, waarin Van Mierlo en Europese collega's spraken over een 'parallelle' behandeling van kandidaat-leden. Na 'Amsterdam' en 'Madrid' staat echter vast, dat de uitbreiding van de Navo en die van de EU door vele jaren gescheiden worden.

Het was nooit de bedoeling, haastte Van Mierlo te zeggen, dat de data van toetreding zouden samenvallen. Premier Wim Kok ging nog een stap verder: de uitbreiding van de Navo en de EU zijn 'autonome' processen. Bij de EU staan er 'veel te grote economische belangen' op het spel om een verband te leggen met de aanstaande Navo-uitbreiding. Aan de kandidaat-leden worden 'volstrekt andere eisen gesteld', al zijn het vrijwel dezelfde landen die bij de Navo en de EU aanklopten.

Bondskanselier Kohl legde onlangs echter wél een verband tussen vergroting van de militaire alliantie - want dat is en blijft de Navo, ook al leek de organisatie in Madrid veel op een discussiegroep - en van het economische bolwerk dat EU heet.

Op een Eurotop in Noordwijk zei Kohl eind mei, dat met de toetreding van enkele ex-communistische landen tot de Navo de situatie in Europa 'meer ontspannen' zou zijn.

Hij bedoelde zoveel als: voor de EU neemt de druk op de ketel af, we kunnen het wat kalmer aandoen met uitbreiding. Want, zoals Van Mierlo gisteren zei, het streven van Midden-en Oost-Europese landen naar het lidmaatschap van de Navo en de EU dient hetzelfde doel: integratie in het Westen.

Niettemin staat uitbreiding de komende maanden hoog op de EU-agenda. Eind dit jaar willen de Europese leiders besluiten met welke kandidaat-leden onderhandelingen worden geopend. De Europese Commissie presenteert daarover volgende een reeks lang verwachte adviezen. Volgens uitgelekte documenten van de eerstverantwoordelijke man in Brussel, Hans van den Broek, zouden Estland en Slovenië economisch en politiek ver genoeg ontwikkeld zijn om - op termijn, dat wel - te kunnen toetreden. Net als Polen, Hongarije en de Tsjechische republiek, hetzelfde drietal dat deze week door de Navo uitverkoren werd.

Slovenië, dat in Madrid buiten de prijzen viel, zou dolblij zijn als het bij de 'kopgroep' van nieuwe EU-leden hoort. Estland zo mogelijk nog meer. Op een Navo-lidmaatschap hoeft dit Baltische land voorlopig niet te rekenen, gezien de weerstand van Rusland, waarvoor de Navo gevoelig is.

Vast staat, dat de onderhandelingen geen maanden, maar jaren gaan duren. Met de toelating van een 'agrarische grootmacht' als Polen (landbouwsubsidies vormen de helft van de EU-uitgaven) en andere relatief arme landen is veel geld gemoeid. Méér dan de door de VS toch al flink opgeschroefde miljarden-injecties voor Navo-uitbreiding.

Geen toeval

Het is geen toeval, dat juist bondskanselier Kohl in Amsterdam voorstelde de interne hervorming van de EU op de lange baan te schuiven. En dat juist hij opperde dat de EU niet zoveel haast hoeft te maken met met uitbreiding, nu een grotere Navo op stapel staat. Want zijn land is Europa's Zahlmeister, de grootste financier. En wie het meest betaalt aan een club, heeft daarin het meest te zeggen. Daarover kan geen twijfel bestaan, nadat de Amerikanen de slag om de Navo-uitbreiding deze week glansrijk wonnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden