VS bezorgd over Poolse koers

Warschau heeft Washington nodig voor de veiligheid, maar pleegt 'diplomatieke harakiri'

Na Brussel maakt ook Washington zich zorgen over "erosie van de democratie in Polen". Met die woorden bekritiseren Amerikaanse senatoren omstreden wetgeving. Een gevoelige tik, want Polen wil zich minder richten op de EU en meer op de VS.

Volgens het nationalistisch-katholieke Recht en Rechtvaardigheid (PiS) dat sinds november in Polen regeert, is de EU een doorgeschoten project dat snel moet afslanken tot een vrijhandelsunie. Een onderzoek van de Europese Commissie naar vermeende aantasting van de Poolse rechtsstaat werd in PiS-kringen dan ook weggehoond als gezeur van "een linkse, ondemocratische Unie".

Met Amerika ligt dat anders. Warschau ziet Washington als garantie voor de nationale veiligheid. "Rusland streeft naar uitbreiding van zijn invloedsfeer en wil democratische transformaties afremmen van landen in Oost-Europa die richting het Westen willen", aldus een recent regeringsexposé.

Om de Russische dreiging het hoofd te bieden, wil Warschau permanente aanwezigheid van Navo-troepen - lees: Amerikaanse troepen - op Poolse bodem. De Navo wil tot nu toe niet verdergaan dan steunpunten met roterende bezetting. Vooral de Europeanen voelen er niets voor Rusland te irriteren.

Daarnaast wil de PiS-regering dat de Amerikanen alsnog een deel van hun antiraketschild in Polen stationeren. Dit 'schild' moet raketten onderscheppen, afgevuurd in het Midden-Oosten, gericht op Amerika. Ook dit project kan rekenen op fel verzet van de Russen. In 2009 blies president Obama het plan voorlopig af.

Met zo'n verlanglijstje zou je verwachten dat Warschau kritiek uit Amerika serieus zou nemen. Zeker nu het Kremlin bij monde van premier Medvedev rept over een 'Koude Oorlog', en de Poolse relatie met Brussel en Berlijn in hoog tempo verslechtert. Dit als gevolg van wetgeving die de greep van regeringspartij PiS op het openbare leven vergroot. De Europese Commissie onderzoekt of de Poolse regering het Constitutionele Hof en de publieke omroep reduceert tot tandeloze tijgers.

In Washington leeft dezelfde zorg. Vorige week ontving de Poolse premier Beata Szydlo een brief van drie Amerikaanse senatoren: "We schrijven om onze zorgen te uiten over recente acties van de Poolse regering die de onafhankelijkheid van zowel de staatsmedia als de hoogste rechtbank bedreigen", aldus het drietal, twee Democraten en een Republikein, voormalig presidentskandidaat John McCain.

Vooral die laatste naam zou de Polen zorgen moeten baren. McCain is voorzitter van het senaatscomité voor defensie en daarmee een sleutelfiguur bij beslissingen die het Amerikaanse leger betreffen.

Maar in Warschau geen spoor van bezorgdheid. "De goede wil van Amerikaanse politici mag niet veranderen in een belerende toon en het opdringen van maatregelen die interne aangelegenheden van mijn vaderland betreffen", aldus premier Szydlo in een antwoordbrief. Volgens de premier zijn de Amerikanen slecht geïnformeerd. "Ik zie een vergaand gebrek aan feitenkennis."

Dat is een opmerkelijke bewering. De 'feiten' waaraan Szydlo refereert zijn omstreden. Bovendien schreven de senatoren hun brief nadat een van de hoogste ambtenaren van het State Department - het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken - persoonlijk naar Warschau was gereisd om de situatie te onderzoeken.

Het incident laat zien dat de regering-Szydlo haar buitenlandse politiek ondergeschikt maakt aan het binnenlands-politieke bedrijf.

De partij beloofde een assertieve buitenlandse politiek met de nationale soevereiniteit als heilige graal. En dus krijgen de Amerikanen dezelfde reactie als de Europeanen. Een prominent PiS-lid deed het Amerikaanse schot voor de boeg af als 'links gewauwel'.

In oppositiekringen rinkelen de alarmbellen. Oud-minister van buitenlandse zaken Olechowski toonde zich verbaasd over de 'harde toon' van premier Szydlo. Olechowski: "Feitelijk zegt ze: bemoei je met je eigen zaken". De oppositiekrant Gazeta Wyborcza formuleerde het sappiger: 'Premier Szydlo heeft diplomatieke harakiri gepleegd'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden