Vrouwendag / Liever deeltijd dan glanzende carrièrevrouw

Moeders willen wel werken, maar als het erop aankomt gaat de zorg voor hun kinderen voor. De maatschappij miskent die behoefte van vrouwen.

Vandaag, 8 maart 2006, moeten we concluderen dat de vrouwenemancipatie klemvast zit. De tendens is dat vrouwen meer moeten werken, liefst fulltime. We dienen de vergrijzing te betalen en de globalisering het hoofd te bieden. Daarbij moeten vrouwen ambitieus zijn, ze zijn welkom op hoge posten. De werkelijkheid is echter dat Nederlandse moeders niet uit het anderhalfverdienersmodel te sláán zijn. Wat nu?

Volgens Beatrijs Ritsema zijn vrouwen tevreden en hebben ze geen reden tot klagen (Trouw, 7 maart). Ik denk echter dat het ongenoegen sluimert. De keuzemogelijkheden voor vrouwen zijn groot, maar de verwarring ook. Zijn vrouwen én kinderen in die veelgeroemde landen waar vrouwen meer fulltime (moeten) werken, tevredener dan hier? Ik betwijfel het. Nu hoogopgeleide vrouwen minder baren (baarstaking), omdat het hebben van kinderen lastig is naast het moderne hoofddoel in het leven (zelfontplooiing), begint er iets te dagen. De intellectuele elite dreigt uit te sterven.

Ik pleit voor een derde feministische golf waarin het niet om gelijkheid gaat, maar om gelijkwaardigheid. Waarin het wezenlijke verschil tussen mannen en vrouwen gerespecteerd wordt, ze niet hetzelfde leven hoeven te leiden en vrouwen financieel niet de dupe worden van de keuze voor verzorgerschap. Hoe dat eruit moet zien, weet ik niet. Dat er iets moet gebeuren wel.

Wereldwijd komen moeders zowel buiten- als binnenshuis er in financieel en in emotioneel opzicht bekaaid vanaf. Dat komt door de diepgewortelde minachting die bestaat voor het moederschap. Het is buitengewoon krenkend dat het opvoeden van je kinderen economisch niets waard is. Toch kiezen moeders (deels) daarvoor. Waarom?

Kinderopvoeding als project. Ritsema zegt: vroeger werden we gevoed en gekleed, dat was genoeg. Nee, dat was erg beperkt! Een gezin is een project, omdat de psychologische en emotionele kennis sterk is toegenomen. Niets is zo ingewikkeld en interessant als de psyche, de communicatie tussen mensen, het groeiproces van een mens. Materieel zijn we als beschaving sterk ontwikkeld, maar rond het in stand houden van een liefdesrelatie, met partner of kind, komen we onvermogen en machteloosheid tegen. In dat opzicht staan we nog in de kinderschoenen. Het vergt veel aandacht om dit op een goede manier te doen. De maatschappij erkent de waarde hiervan niet.

Het streven naar gelijkheid van de tweede feministische golf heeft geleid tot de misvatting dat kinderen opvoeden leuke vrijetijdsbesteding is naast twee banen. Voor de duidelijkheid: kinderopvang is niet slecht, buitenschoolse opvang is zelfs heel leuk, en opvoeden is lang niet altijd genieten geblazen. Maar het gaat erom dat er grenzen zijn aan wat kinderen zouden moeten ontberen: de zorg van de eigen ouder, meestal moeder. Er zijn ook grenzen aan wat de gemiddelde vrouw zichzelf zou moeten ontzeggen: zorgen voor eigen kinderen. Wie geen kinderen heeft, kent dit dwingende gevoel niet.

Het vermaledijde anderhalfverdienersmodel biedt blijkbaar meer voordelen dan een glanzende carrière. Deze vrouwen zijn in staat financieel voor zichzelf te zorgen en zorgen ondertussen goed voor hun kinderen. Al die ambitie daarbuiten zal hun worst wezen, hoewel, economisch gezien blijven ze in het nadeel en dat knaagt.

Na veertien jaar fulltime te hebben gewerkt met twee kleine kinderen kwam ik er in een coachingstraject –met als doel de top te bereiken, o ironie– achter dat ik geen manier zag om dit leven op een prettige manier vol te houden. Door mijn hulpvaardige coach stond ik stil bij hoe ik me voelde. De verscheurdheid tussen een leuke moeder en een goed presterend persoon in de buitenwereld bleek groot. Bovendien, als ik mijn relatie wilde redden moest iets veranderen.

Scheiden biedt voordelen: zeeën van tijd op dagen dat je de zorg voor de kinderen niet hebt. Ik heb hoogopgeleide vriendinnen met vette functies die allemaal gescheiden zijn. Toeval? Ik koos voor een stap terug in de carrière. Je kan mannen verwijten dat ze hun carrièrevrouwen niet steunen, maar daarmee is de situatie nog niet veranderd. Veel vrouwen die ik ken zouden het best anders willen, maar als het erop aan komt en de man geen of weinig zorg op zich neemt, dan doen zij dat. Iemand moet het doen. De kwetsbaarheid van het kind gaat voor moeders vóór alles. Wat hebben kinderen aan een moeder die altijd moe is en met haar gedachten elders vertoeft? Wat heb je zelf aan een knagend moederhart? Met een fulltime baan en diverse bestuurlijke nevenfuncties word je de vreemde vrouw die op zondag afwezig de soep opschept; een enkele hoogbegaafde adhd-moeder nagelaten.

In Opzij van deze maand zegt psycholoog Henk Noort, auteur van onder andere ’Wat mannen echt willen...’: ’Ik heb een tijdlang op mijn vrije dag voor mijn zoontje gezorgd, maar vond er eerlijk gezegd geen klap aan (...). Dat kwam doordat ik op die dag liever aan mijn boek wilde werken.’ Noort vindt dan ook niet dat de taken tussen man en vrouw fiftyfifty verdeeld moeten worden, want ’dan zouden mannen doodongelukkig worden.’ Ik herken Noorts strijd tussen een dag willen schrijven, of de zorg voor een kind, maar ik geef het laatste prioriteit. Als het erop aankomt, maken hij en ik andere keuzes. Overigens zou ik meneer Noort niet als partner kiezen.

Veel kinderen stellen het op prijs als de eigen ouder, moeder, hun natuurlijke kwetsbaarheid beschermt. Mijn kinderen hebben mij gesmeekt niet mee te hoeven met andere moeders naar de zwemles. Bovendien is het autoverkeer zodanig uit de hand gelopen, dat ze nergens meer zelfstandig heen kunnen. Dat legt een enorm beslag op de tijd van ouders, moeders dus vooral.

Kinderen ’kosten’ tijd, die verder economisch niet te gelde gemaakt kan worden. De maatschappij moet zich bewust zijn van de zorgbehoefte van ouders, vooral moeders voor hun kinderen en andersom. We leven in een uitermate egocentrische maatschappij. Met jezelf bezig zijn gaat ten koste van anderen. Laten we nu eens niet de emancipatie an sich, maar het voorkomen van echtscheidingen én zorg voor kinderen bovenaan het prioriteitenlijstje zetten: wat betekent dat voor de emancipatie? Ik ben heel benieuwd.

Hester Macrander is theatermaker en publicist.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden