Vrouwenboekhandel: anders te boek

Voormalige vrouwenboekhandel Savannah Bay in Utrecht bestaat dit weekeinde 25 jaar. ( FOTO WERRY CRONE, TROUW) Beeld
Voormalige vrouwenboekhandel Savannah Bay in Utrecht bestaat dit weekeinde 25 jaar. ( FOTO WERRY CRONE, TROUW)

De vrouwenboekhandel, paradepaardje uit de jaren zeventig, bestaat niet meer. Maar specialisatie blijft aantrekkelijk.

’De vrouwenbeweging? Die bestaat toch helemaal niet meer?!” Boekhandelaarster Marischka Verbeek lacht als antwoord op de vraag of haar boekhandel nog enige verbintenis heeft met de vrouwenbeweging. Voormalige vrouwenboekhandel Savannah Bay in Utrecht viert dit weekeinde met een feest en de presentatie van een verhalenbundel zijn 25-jarig jubileum.

Een vrouwenboekwinkel is de boekhandel niet meer. ’Het land van aankomst’ van Paul Scheffer ligt gebroederlijk naast Evelien Tonkens’ ’Spugen op kleine leiders’ op de uitstaltafels, lesbische succesroman ’Weg’ van Minke Douwesz ligt naast Gerard Reve’s ’De laatste jaren van mijn grootvader’. Savannah Bay verkoopt nog wel ’gender studies’, maar het speerpunt ligt bij de literatuur – álle literatuur. „Maar dat is ook een specialisatie”, benadrukt Verbeek. „In deze tijd van de macht van de bestsellers, van steeds grotere verkoopaantallen van steeds minder titels, kunnen de kleinere titels alle extra steun gebruiken.”

De ontwikkeling van Savannah Bay van vrouwenboekwinkel naar onafhankelijke literaire boekwinkel spiegelt zich in de ontwikkeling van andere vrouwenboekhandels in Nederland. Ze bestaan nog wel, maar niet meer als vrouwenboekhandel.

Xantippe Unlimited (voortgekomen uit Xantippe) in Amsterdam is twaalf jaar terug op het dieptepunt verkocht aan de huidige eigenaresse Jos Ypma, die geen enkele band heeft met het verleden. „Dat waren twee kasten die ik overnam toen ik de winkel kocht, ik heb het assortiment helemaal opnieuw gebouwd.” Dat de eigen website vrouwenboeken nog als specialisatie noemt, verrast haar. „Staat dat nog steeds op de site?”

De genderstudiesboeken heeft ze er een paar jaar terug uitgegooid. „Ik ben natuurlijk wel vrouwvriendelijk maar wij zijn een algemene boekhandel, wij hebben geen specialisaties.” De boekhandel bedient de grachtengordel in Amsterdam en floreert daar wel bij.

In Nijmegen is boekhandel De Feeks twee jaar terug overgenomen van de oorspronkelijke stichting door twee homoseksuele mannen. Sindsdien is het speerpunt lesbische en homoliteratuur verder uitgebouwd, maar de boekhandel verkoopt ook ’gewone’ literatuur. A.F.Th. van der Heijden kan je er krijgen. „We passen het aanbod aan op wat onze vaste klantenkring wil”, vertelt werkneemster Riekje. „We zijn meer algemene literatuur gaan verkopen toen onze klanten daarom vroegen. Niet alles, de eis van vrouwvriendelijkheid is gebleven. Onze speciale signatuur ligt bij de homo/lesbische literatuur. Die boeken zie je in andere boekhandels niet zo prominent op de schappen staan. Ook geven we nieuwe debuten snel een kans hier.”

Ook in Savannah Bay in Utrecht is de homo/lesbische literatuur een belangrijk deel van de handel. Eigenaresse Marischka Verbeek won deze de zomer de Annie Brouwer-Korf prijs voor haar werk voor de emancipatie van homoseksuelen. Maar Savannah Bay is zeker geen homoboekwinkel. „Ik heb een hekel aan die etiketten”, zegt Verbeek. „Zelf pas ik in geen enkel hokje. Het druist ook in tegen wat ik met de winkel wil. Mij gaat het om de ongehoorde stemmen, om de verhalen die elders geen kans krijgen. Dat kan van alles zijn. Een kleine boekwinkel kan daarin het verschil maken. Ik ben de enige boekhandel in Nederland met een rubriek ’transgender’, en mensen komen daarom ook hierheen. De boekhandel is ook een veilige plek voor uitwisseling. Iemand zei een keer tegen me: jij verkoopt geen boeken, jij verkoopt aandacht. Ik ken alle boeken die ik heb ingekocht en ik kan ze ook aan klanten koppelen. Ik vind het ook leuk om klanten te wijzen op boeken die hen anders zouden ontgaan. Dan komt er een jongen voor de Spartacus-reisgids (de homoreisgids) en dan moet ik hem ook een recente roman tippen. Die persoonlijke aandacht is onze meerwaarde boven de digitale tips van Amazon of Bol.com. Ik zie mensen. Ik zie hoe ze de winkel binnen komen.”

De aandacht en expertise in de onafhankelijke literaire boekhandel is ook iets wat door de klanten herkend en gewaardeerd wordt. „Ik ga liever naar een kleinere boekhandel waar mensen zitten die er iets van af weten”, vertelt schrijfster Sanneke van Hassel, die een kort verhaal schreef voor de jubileumbundel van Savannah Bay. „Ik hou ook niet van supermarkten waar ze driehonderd soorten yoghurt verkopen. Marischka heeft hart voor het korte verhaal, mijn genre, iets wat je bij andere boekhandelaars zelden tegenkomt. Ik woon niet meer in Utrecht, maar hier in Rotterdam ga ik ook liever naar Amesz in Kralingen. Daar stuit je niet op van die voorgekookte stapels bestsellers, van die een-tweetjes tussen de uitgeverij en de boekhandelsketen. Die dames hebben kennis van zaken.”

Tegen de tijdgeest in lijkt de ouderwetse manier van boekverkopen ook wel weer aan een kleine opmars bezig. Onlangs berichtte website De Papieren Man over een toename van nieuwe, onafhankelijke boekhandels in Londen. In dit walhalla van de specialistische boekhandel waren sombere tijden aangebroken sinds de vaste boekenprijs in Groot-Brittannië werd los gelaten, maar nu lijkt het tij te keren. In 2008 werden er 66 nieuwe onafhankelijke boekhandels in verschillende wijken in Londen geopend.

In Nederland staat de bedrijfstak als altijd onder druk („Mijn klanten zijn arm, en ik ook”, aldus Verbeek) maar ook hier zijn er positieve signalen. In Rotterdam is in mei 2008 een onafhankelijke literaire boekhandel geopend in Rotterdam West, vlakbij Spangen. En het gaat goed. „We beginnen winst te maken”, vertelt eigenaresse Christine Bosch van boekhandel De Balustrade. „Mensen zijn wel heel verbaasd om in zo’n achterstandswijk een literaire boekhandel aan te treffen.”

De Balustrade verkoopt ook Turkse, Surinaamse en Antilliaanse literatuur, en heeft speciale aandacht voor Marokkaans-Nederlandse en Marokkaans-Franse boeken. „Dat vinden we vanzelfsprekend in deze gemengde wijk. We hebben inmiddels de indruk dat de Turkse Nederlanders liever Nederlands lezen, maar het initiatief wordt gewaardeerd.”

De boekhandel organiseert debatten en poezië-avonden. „Voor die avonden is zeker belangstelling, een vaste kring klanten waar steeds anderen bij aanhaken. We lezen nu uit ’De 100 beste gedichten van 2008’, verzameld door Rob Schouten.”

Boeken verkopen is altijd het werk van idealisten en liefhebbers geweest. Marischka Verbeek: „Mijn voorbeeld is nog steeds ’Shakespeare & Company’ in Parijs. Die boekhandel was in de jaren twintig van de vorige eeuw een broedplaats van verhalen. Eigenaresse Sylvia Beach was de motor achter de uitgave van de romans van James Joyce. Haar vriendin Adrienne Monnier leende boeken eerst uit, en dan hoefden de lezers ze pas te kopen als ze bevielen.”

Zo ver wil de bevlogen boekverkoopster niet gaan. Maar met de uitgave van een eigen verhalenbundel wordt toch weer een ’ouderwets’ ideaal gerealiseerd.

(Trouw) Beeld
(Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden