Vrouwen zijn religieuzer: kwestie van chemie en genen

Vrouwen zijn religieuzer dan mannen. Algemeen wordt aangenomen dat dit verschil te maken heeft met opvoeding en rolpatronen. De Amerikaanse godsdienstsocioloog Rodney Stark zet daar vraagtekens bij. In navolging van geluiden uit wetenschappelijke kringen dat religie mogelijk biologisch is verankerd, poneert hij de stelling dat ook het onderscheid in vroomheid tussen vrouwen en mannen is terug te voeren tot genen en chemie.

Richard Singelenberg

In de Journal for the Scientific Study of Religion trekt Stark de parallel met criminaliteit. Antisociaal gedrag houdt onder andere verband met het testosterongehalte, met de grijze stof in de hersenen en met het hormoon cortisol. Wie ergens te veel of te weinig van heeft, loopt meer kans het pad van de misdaad te gaan bewandelen. Stark neemt aan dat ook het areligieuze gedrag van mannen voor een belangrijk gedeelte letterlijk 'tussen de oren' zit.

De auteur onderbouwt zijn stelling met een indrukwekkende hoeveelheid statistisch materiaal. Aan ruim 60000 mensen in 49 westerse landen (dat wil zeggen daar waar het christendom prevaleert) is gevraagd 'bent u religieus?'. Van Armenië tot Zwitserland en van Mexico tot Moldavië zijn dat meer vrouwen dan mannen. Alleen voor Brazilië is het statistisch niet echt hard te maken. In Nederland bedraagt het verschil 25 procent. Het onderscheid lijkt eveneens te gelden voor andere wereldgodsdiensten. Ook moslimvrouwen scoren hoger als gelovigen. Maar er is niet geteld in fundamentalistische bolwerken als Saoedi-Arabië of Iran.

In Japan, China, Zuid-Korea en India zien we hetzelfde, van Afrika weten we nog vrijwel niets. Maar al met al kun je spreken van een een universeel verschijnsel.

Stark rekent af met allerlei psychologische verklaringen voor het verschijnsel dat vrouwen meer geloof aan de dag leggen dan mannen. Zo heeft het niets te maken met de lagere opleiding van vrouwen, zoals vaak is beweerd. Ook het grotere schuldgevoel dat hun wordt toegedicht is ontoereikend. Hij veegt ook Freud van tafel. Deze beweerde dat vrouwen zich tot God wenden omdat de mens zich van kinds af meer aangetrokken voelt tot de ouder van het andere geslacht. Vrouwen zijn juist erg vóór Mariaverering, vrouwenspiritualiteit, wicca.

Of hebben vrouwen meer tijd voor religie? Nee, want Stark wijst op een onderzoek dat geen verschil vond tussen huisvrouwen en carrièrevrouwen.

Meestal wordt het verschil in religieuze affiniteit van mannen en vrouwen gezien als een kwestie van opvoeding. Vrouwen, zo is de redenering, worden gesocialiseerd in een rolpatroon van zorgzaamheid en onderworpenheid, eigenschappen die bij uitstek passen bij religieuze toewijding. Wat blijkt volgens Stark? Religiositeit hangt samen met de mate van vrouwelijkheid binnen de sekse. Feminiene mannen en vrouwen zijn godsdienstiger dan masculiene mannen en vrouwen; ja, homomannen en heteroseksuele vrouwen zijn aanmerkelijk religieuzer dan heteromannen en lesbiennes. Stelt Stark.

Omdat alle psychologische verklaringen tekortschieten komt Stark tot de vergelijking met de biologische basis van criminaliteit. Daarin verschillen mannen en vrouwen als het gaat om misdaden vanuit een opwelling. (Anders ligt het overigens bij zoiets als een vileine arsenicumvergiftiging.)

Veel criminaliteit komt van jongemannen met een levensstijl die het beste gekarakteriseerd kan worden als riskant: ze drinken en roken te veel, gokken, gebruiken drugs, rijden te hard zonder autogordel -als ze al een rijbewijs hebben- maken hun school niet af, bedriegen hun vriendin of vrouw, enzovoorts. Het gaat ze om de kick van het moment en eventuele gevolgen nemen ze voor lief. Gelovigen -mannen en vrouwen- lijken minder uit op die kick; zij scoren aanzienlijk hoger wat betreft het vermijden van risicovol gedrag.

De vraag blijft overigens of Starks stelling klopt, want kun je criminaliteit en areligiositeit zomaar op één lijn stellen, als een vorm van waaghalzerij waarvoor speciaal mannen een genetische aanleg hebben?

Trouwens: wat dan te denken van Al-Kaida en Hezbollah of de gifaanval van de Japanse Aum Shinrikyo sekte? Hun gewelddadige en fanatiek religieuze, overwegend mannelijke aanhangers lijken de theorie onderuit te halen. Maar misschien is brute agressie uit naam van de godsdienst van een andere orde dan ordinaire criminaliteit. De daders zoeken immers niet het risico, want ze weten zich verzekerd van een prominente plaats in de eeuwigheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden