Vrouwen op onderzeeërs: heel gewoon

In Noorwegen en Zweden dan. Hier niet.

Terwijl Nederland zich druk maakt over gemengde bemanningen op onderzeeërs, zijn in Noorwegen en Zweden vrouwen al jarenlang welkom aan boord. In Noorwegen al dertig jaar. In Zweden zesentwintig jaar. Maar het aantal vrouwen aan boord in beide landen is laag.

De Noorse vloot telt op dit moment één vrouwelijke onderzeebootmarinier: Helene Håkonsen (23). Zij zwaaide vorige zomer af aan de Noorse zeevaartacademie en begon meteen op de onderzeeër HNoMS Utvær, vernoemd naar een vuurtoren aan de Noorse kust.

Zij begrijpt de discussie in Nederland over gemengde bemanningen. "Het is een verandering. Vroeger waren er veel beroepen die alleen door mannen werden gedaan. Ik zou zeggen: maak er geen punt van, want als je je professioneel opstelt is er geen probleem", zegt Håkonsen, die werkt als communicatie- officier en zich ook bezighoudt met het navigeren van het schip.

Ze vertelt dat er in de praktijk geen probleem is met haar privacy als enige vrouw. "Misschien ter geruststelling: ik heb nog nooit een collega naakt gezien. We hebben één badkamer en één toilet, die door één persoon tegelijk gebruikt worden. Als we ons moeten omkleden, doen we dat in de badkamer. We slapen trouwens met onze kleding aan, vanwege brandgevaar", vertelt Håkonsen.

Zij is soms wekenlang van huis - hoe lang precies mag ze niet zeggen. "Ja, we zitten op elkaars lip, maar als we in een haven zijn, gaan we toch samen de stad in. We trekken veel met elkaar op."

In Noorwegen is destijds wel een discussie gevoerd over het toelaten van vrouwen bij de krijgsmacht als geheel, maar nooit over bij welke eenheden. "Voor werken op een onderzeeër moet je robuust zijn, toegewijd en flexibel. Daar heeft sekse helemaal niets mee te maken", zegt Thomas Gjesdal, persvoorlichter van de Noorse vloot.

Håkonsen vult aan: "Niet iedereen kan het volhouden om op een onderzeeër te werken. Het is een uitdagende baan voor iedereen, voor zowel vrouwen als mannen." Volgens haar zijn er juist meer vrouwen nodig aan boord, want diversiteit maakt een bemanning sterker.

Die gedachte leeft in heel Noorwegen. Het land heeft sinds 1 januari militaire dienstplicht ingevoerd voor vrouwen, als eerste land in Europa. Vrouwelijke dienstplichtigen hebben dezelfde rechten en plichten als mannen. Vrouwen hebben dus geen kortere dienstplicht, zoals bijvoorbeeld in Israël. Het Noorse leger wil vóór 2020 20 procent vrouwen in de gelederen hebben.

Noorwegen heeft bovendien een unicum: de vrouw die in 1985 als eerste vrouw aanmonsterde op een onderzeeër, werd een aantal jaar later de eerste vrouwelijke commandant en is tegenwoordig admiraal.

Vanuit het hoofdkwartier aan wal gaat zij tegenwoordig over alle Noorse duikboten. "Zij is mijn rolmodel", zegt Helene Håkonsen, die van plan is om zeker nog jarenlang op een onderzeeër te werken en zelf ook graag commandant wil worden.

Frank B. Steder, hoofdonderzoeker bij FFI, het Noorse instituut voor defensieonderzoek, onderstreept dat er wel een verschil is tussen Noorwegen en Nederland. Noorwegen heeft alleen kleine onderzeeërs. Håkonsen werkt op een boot met in totaal zesentwintig bemanningsleden. Nederland heeft daarentegen alleen grotere duikboten, met meer dan vijftig personeelsleden.

Incidenten met ongewenste intimiteiten zijn er nooit geweest in Noorwegen en Zweden. "De problemen die er waren, hadden niets te maken met het feit dat er vrouwen aan boord waren, maar met diensten draaien op een onderzeeboot. Niet iedereen kan het volhouden om onder de golven te werken", benadrukt Daniel Hakkarainen, voorlichter van de Zweedse marine.

Nederland nu pas om

Nederland gaat als een van de laatste westerse landen vrouwelijke militairen toestaan om op onderzeeboten te werken. Defensie maakte dat onlangs bekend. "Het is niet meer van deze tijd dat we alleen mannen toelaten, we zijn zo ongeveer het laatste moderne land ter wereld dat het niet doet'', zei de commandant van de onderzeedienst.

Noorwegen was in 1985 het eerste land dat vrouwen toeliet op onderzeeërs. Daarna volgden Zweden, Denemarken, Australië, Duitsland, Canada, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. Dat Nederland nu alsnog volgt is ook vanwege een tekort aan personeel. Lange tijd werd als argument tegen gemengde bemanningen aangevoerd dat de boten te krap zouden zijn om mannen en vrouwen samen te laten werken.

In de nieuwe boten die Nederland gaat bouwen wordt de kleedruimte iets vergroot en er komen nieuwe kledingregels. Op de grote Britse en Amerikaanse kernonderzeeërs is een aparte vrouwenruimte geen probleem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden