Vrouwen komen in de memoires van deze gereformeerde bonder niet voor

Jan van der Graaf: Deelgenoot van een kantelende tijd. Een persoonlijke terugblik. De Banier, 360 blz; 19,95.

*

De schrijver

Jan van der Graaf (1937) werd lange tijd gezien als een van de voormannen in protestants Nederland. Tot zijn pensioen in 2002 was hij actief in wat tegenwoordig de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) is. Jarenlang was hij algemeen secretaris van de Gereformeerde Bond, de behoudende vleugel van de kerk. Van der Graaf en zijn familie zijn vergroeid met de protestantse wereld. Zo is zijn zoon Bas van der Graaf predikant in Amsterdam en speler in het theologisch elftal van Trouw. Zijn zwager Bas Plaisier was scriba (landelijk secretaris) van de PKN.

Waar gaat het over?

Een rode draad is de verpulvering van de invloed die de kerken hebben in de samenleving. Hij beschrijft het proces vanuit een persoonlijk perspectief, dus dat van een orthodox-protestantse kerkleider. Volgens de auteur is de samenleving 'gekanteld' en veranderd in een wereld waar veel van de vertrouwde verhoudingen zijn verdwenen. In zijn opinie speelt het loslaten van een orthodoxe lezing van de Schrift daarbij een belangrijke rol.

Uitwerking

Veel van de herinneringen gaan over de jaren zestig, zeventig en tachtig, de periode dat Van der Graaf actief was als kerkbestuurder. Het geeft een beeld van een wereld die voorbij is, toen discussies over 'de vrouw in het ambt', het Samen-op-weg-proces (fusieproces van hervormden, gereformeerden en lutheranen waaruit de PKN is voortgekomen), apartheid en kernbewapening de protestanten verdeelden.

Interessante passage

De stellingname van Van der Graaf was soms controversieel. Ten tijde van de Koude Oorlog verdedigde hij op de EO-radio het opstellen van kernwapens. Ook bezocht hij in 1978 het apartheidsbewind in Zuid-Afrika. De overweging was daarbij dat de band tussen de kerken in Nederland en Zuid-Afrika gehandhaafd moest blijven. Van der Graaf stelt zich wel heel passief op als het gaat over de ophef die het bezoek (let wel: op uitnodiging van de blanke kerken) in Nederland veroorzaakte. Hij stelt voor dat de Gereformeerde Bond werd 'meegezogen' in de polarisatie. In werkelijkheid had de club wel degelijk een actievere rol in het geheel. Men koos er doelbewust voor de banden met de blanke kerk te onderhouden. Achterliggende motivatie was de vrees voor het goddeloze communisme. Anti-apartheid werd weleens op een lijn gesteld met extreem-links.

Kenmerkende zin

Van der Graaf ziet vaak een hellend vlak wat normen en waarden betreft: 'De voorbeelden liggen voor het oprapen: legalisering van abortus en euthanasie, embryoselectie, homohuwelijk, terugdringing van de zondagsrust, ongebreidelde vrijheid van meningsuiting culminerend in de afschaffing van de wet op godslastering.'

Wat verder nog opvalt

De wereld van Van der Graaf is een mannenwereld. Vrouwen komen in zijn boek niet voor. Alleen in het begin, als het gaat over zijn moeder.

Reden om het boek niet te lezen

Een goede redacteur had wonderen kunnen doen. Het boekje is onevenwichtig. Zo is het eerste hoofdstuk een privé-geschiedenis, waarin zowat het hele doopceel gelicht wordt van de voorouders van Van der Graaf. Op andere plekken is het een dorre kerkgeschiedenis die alleen voor doorgewinterde kenners te volgen is.

Reden om het boek wel te lezen

Godsdienstsociologisch interessant. Van der Graaf belichaamt een wereld die in rap tempo verdwijnt. Dat onderkent hij zelf ook: 'Ik begin namelijk tot de weinigen van een generatie te behoren die 'het' allemaal nog hebben meegemaakt.' Wie interesse heeft in de naar binnen gerichte manier waarop behoudende protestanten naar de wereld kijken, kan wel wat van zijn gading vinden.

Trouw tipt religie

1. Van totem tot verrezen Heer *****

2. Soefisme. Een levende traditie ****

3. De Westermoskee *****

4. Nieuw heilig ****

5. Anders leven **

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden