Vrouwen gaven allure aan Kasteel Amerongen

First Ladies | Sterke vrouwen hielden Kasteel Amerongen draaiende, blijkt op de expositie die vandaag opent.

Door de eeuwen heen waren het de vrouwen die Kasteel Amerongen de allure hebben gegeven die het nu nog heeft. De mannen waren altijd weg of overleden vroeg. Het waren de first ladies die het kasteel door de tegenslagen heen sleepten. De tentoonstelling 'Sterke vrouwen op Kasteel Amerongen' over vier van die vrouwen opent vandaag.

De markantste in de rij was misschien wel Margaretha Turnor die getrouwd was met Godard Adriaan van Reede, een man die voor de Republiek in bijna alle Europese steden gezant is geweest. Hij was daarom altijd van huis, ook in het rampjaar 1672. Toen een jaar later de troepen van Lodewijk XIV als vergelding voor zijn tegenwerking het kasteel in Amerongen platbrandden, was het Margaretha die krachtig de wederopbouw ter hand nam.

Dat weten we dankzij de 490 brieven die van haar zijn teruggevonden in de reiskist van haar man. Daarin hield zij hem nauwgezet op de hoogte van de bouwwerkzaamheden die zeven jaar in beslag namen. Voor de tentoonstelling zijn enkele van die brieven van het Rijksarchief Utrecht verhuisd.

"Die brieven zijn na twintig jaar weer thuis", zegt conservator Lodewijk Gerritsen. Hij is onder de indruk van Margaretha. "Omdat haar man diplomaat was, moest zij het hele familiebedrijf gaande houden. Zij hadden honderden hectaren landgoederen die bestierd moesten worden. Zij regelde alle financiën."

Daarnaast moest zij het huishouden aansturen. "De familie was van adel: representatie was belangrijk. Je moest de eer van de familie hooghouden, alles moest er perfect uitzien." In haar brieven sprak Margaretha Turnor haar man aan met 'U hoog edele'. Maar volgens Gerritsen had deze vrouw geen enkele reden om hoog op zien tegen haar man.

Dat het kasteel een eeuw later een vorstelijke allure kreeg, is volgens Gerritsen te danken aan Henriëtte van Nassau-Zuylestein. De kostbare serviezen en meubelen die zij kocht, zijn in de bomvolle Grote Zaal te zien. Op het plafond liet zij een prachtige schildering aanbrengen. Haar echtgenoot overleed op jonge leeftijd, waardoor zij, net als Margaretha opdraaide voor de verantwoordelijkheden die vastzaten aan haar positie.

De huidige bibliotheek van het kasteel is ingericht ter ere van Anna Elisabeth van Tuyll van Serooskerken, een andere first lady. Onder haar bewind vierde volgens Gerritsen literatuur op het kasteel hoogtij. "Zij schafte enkele zeer kostbare boeken aan die hier nog staan, maar ook bouwde zij een aanzienlijke collectie met bladmuziek op."

Op de galerij wijst Gerritsen het Bätz-kabinetorgel aan dat Anna Elisabeth kocht en in de eetzaal staat de Kirckman-klavecimbel. Annebetje, zoals ze werd genoemd door schrijfster Belle van Zuylen, kon goed uitgeven, maar toch overtrof haar man haar op dat punt. Met de komst van de Franse legers vluchtte het echtpaar, net als de stadhouder, naar Engeland. Zij kwam in 1814 alleen terug, omdat haar man in Engeland overleed.

Toen ontdekte Annebetje de enorme schuldenberg die haar man in het verleden had gemaakt. "Om de uitgaven in toom te houden introduceerde zij op het kasteel het huishoudboekje dat zij in Engeland had ontdekt", zegt Gerritsen. Zij redde het kasteel van de financiële ondergang.

De laatste in de rij sterke vrouwen is Elisabeth van Aldenburg Bentinck. Zij werd vlak na het einde van de Eerste Wereldoorlog verantwoordelijk voor het in goede banen leiden van de komst van de Duitse keizer Wilhelm II, die voor zijn permanente verblijf in Huis Doorn tijdelijk op Kasteel Amerongen woonde. Haar zoon heeft in 1977 het huis inclusief alle kunst en huisraad verkocht, waardoor het nu voor publiek toegankelijk is.

Tientallen vrijwilligers hebben sindsdien het beheer overgenomen. Omdat het kasteel zodoende nog steeds in het teken van sterke vrouwen staat, is ook het onderhuis met linnen-, chauffeur- en wildkamer, open voor het publiek. In de ruimten die zo doen denken aan de tv-serie Downton Abbey, is te zien hoe de vrouwelijke vrijwilligers zich vandaag de dag inzetten voor het behoud en verfraaiing van het kasteel.

Peter Greenaway op het kasteel

Waar ooit onder in het kasteel de waskamer was, is deze zomer een video-installatie te zien van de cineasten Saskia Boddeke en Peter Greenaway. Zij lieten zich inspireren door de 490 brieven die Margaretha Turnor aan haar man schreef. In deze installatie spelen de acteurs Anneke Blok en Gijs Scholten van Aschat de hoofdrollen.

De tentoonstelling 'Sterke Vrouwen op Kasteel Amerongen' is te zien tot 2 oktober, van dinsdag tot en met zondag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden