Vrouwen die geen man hebben krijgen geen vergoeding voor inseminatie meer. Oneerlijk?

Carmen Foppen in haar huiskamer. Foppen heeft haar behandeling stop moeten zetten. Scroll naar beneden voor het interview met haar. Beeld Inge Van Mill

Alleenstaande en lesbische vrouwen die een kind willen, moeten de dure behandeling voortaan zelf betalen. Experts vrezen voor gesjoemel met zaad en ‘onenightstand-baby’s’.

Al meer dan 40.000 mensen hebben een petitie ondertekend tegen het wegvallen van de vergoeding van vruchtbaarheidsbehandelingen voor alleenstaande en lesbische vrouwen, een maatregel die minister Bruno Bruins (medische zorg) vorige week bekendmaakte. Verzekeraars zagen de afwezigheid van een man tot nu toe als ‘medische noodzaak’ voor een vruchtbaarheidsbehandeling als inseminatie of ivf. Die noodzaak is de voorwaarde voor een vergoeding.

Maar het Zorginstituut oordeelde onlangs dat er meer nodig is om van medische noodzaak te kunnen spreken en minister Bruins nam dit advies over. Dat betekent dat zo’n behandeling veel duurder wordt.

Vroeger betaalden vrouwen alleen voor het zaad dat ze van de kliniek ontvingen (tussen de 150 en 300 euro). Nu moeten ze per inseminatie rond de 800 euro betalen. In de meeste gevallen raken zij niet in één keer zwanger en kan het vervullen van een kinderwens dus in de duizenden euro’s lopen – onbetaalbaar voor vrouwen met een kleine portemonnee.

Illegale handel

Hiermee drijf je vrouwen richting de kroeg voor een goedkope onenightstand, of richting illegale handel in zaadcellen, denkt Larissa Pans. Zij schreef vorig jaar het boek ‘On­beperkt vruchtbaar’ over ethische dilemma’s rond (wens)moederschap. “Waar vraag is, ontstaat aanbod.”

Ook Annemiek Nap, gynaecoloog bij Rijnstate Arnhem, vreest voor ‘schimmige manieren’ om aan zaad te komen. Als vrouwen nog naar klinieken en ziekenhuizen komen, kunnen artsen zaaddonoren screenen op geslachtsziektes, hun geestelijke en lichamelijke gezondheid bekijken en informeren naar erfelijke ziekten in de familie. Bij mensen die zonder tussenkomst van artsen zaad proberen te krijgen of kopen, zijn die belangrijke checks er niet, aldus Nap.

Als je de drempel tot het ziekenhuis verhoogt, raak je de regie kwijt, vinden beide experts. Als vrouwen vaker zelf proberen aan zaad te komen, zullen er weer meer anonieme donoren komen, verwacht Pans. “Dan gaan ze ook naar bui­tenlands zaad kijken en in veel ­landen, zoals België en Denemarken, is de norm dat de donor anoniem blijft. Online kunnen zij zaad bestellen en ook een zelfinseminatie-kit kopen.” 

De afschaffing is daarom een stap ­terug in een tijd waarin meer aandacht is voor het recht van een kind op afstammingsinformatie, vervolgt Pans. Klinieken en ziekenhuizen werken sinds 2004 niet meer met anoniem zaad. Als kinderen niet kunnen achterhalen wie hun vader is, zorgt dit vaak voor identiteitsvragen op latere leeftijd.

Niemand heeft recht op een kind, hoort gynaecoloog Nap tegenstanders van de vergoeding vaak zeggen, dus de overheid hoeft niet te betalen voor vruchtbaarheidsbehandelingen. “Daar zijn argumenten voor”, zegt ze. “Maar het gaat hier om rechtsongelijkheid: heteroseksuele vrouwen krijgen hun behandeling wél vergoed.”

Daarom zet zij zich als hoofd voorplantingsgeneeskunde bij beroepsvereniging NVOG in voor de terugkeer van de vergoeding. Pans noemt de maatregel ‘niet van deze tijd’. “Het is de realiteit dat alleenstaande of lesbische vrouwen een kinderwens hebben. Hebben die minder recht op hulp van de overheid? Het signaal dat van deze maatregel uitgaat, is niet fatsoenlijk. Met meer geld heb je meer kansen in het leven, maar het is cru dat je zo ook meer kans op een kind hebt.”

‘Mij word een kind afgenomen’ 

Carmen Foppen moest een geplande insemi­natie afzeggen. ‘Ik heb niet zomaar 1000 euro.’

Het gezicht van Carmen Foppen (38) betrok toen ze vorige week ­tussen de broodjes en bananen in de bedrijfskantine waar ze werkt een bericht van haar zorgverzekeraar las. De inseminaties bij kliniek MC Kinderwens, die ze ondergaat om als alleenstaande vrouw zwanger te raken, moet ze voortaan zelf ­betalen.

“Ik kon niets dan janken toen ik thuiskwam”, vertelt ze. “Ik had precies die week een nieuwe afspraak voor inseminatie. Die moest ik afzeggen, omdat ik niet zo maar 1000 euro op de plank heb liggen. Ik ben heel verdrietig, het voelt oneerlijk. Doordat ik het gebaande pad niet volg, wordt mij nu een kind afge­nomen.”

Van kinds af aan wist Foppen dat ze later een kind wilde. “Je denkt: ik ga naar school, vind een partner, trouw en dan komen de kindjes. Maar de partner bleef uit. Nu is dat voor mij geen gemis. Maar toen ik ouder werd, begon de kinderwens te kriebelen. Kan ik het alleen, vroeg ik me af. Is dat eerlijk tegenover mijn kind, dat hij de tweede helft niet kent? Maar ik heb heel goede vrienden die als een vaderfiguur kunnen zijn. Dus ik besloot om ervoor te gaan.”

Foppen koos bewust voor een vruchtbaarheidsbehandeling bij een kliniek met gescreend zaad. Ze stond een jaar op de wachtlijst voor ze aan de beurt was. Drie keer werd ze geïnsemineerd, zonder resultaat. Nu stopt ze de behandeling door het wegvallen van de vergoeding.

Wat ze gaat doen, weet ze nog niet. Naar de kroeg om een man te verleiden voor één nacht ziet ze niet zitten. “Weet jij veel wat je in huis haalt? Daarbij is het niet eerlijk om iemand te gebruiken voor je eigen wens.” Er zijn ongetwijfeld vrouwen die het zo oplossen, denkt ze. Ze krijgt zelf ook reacties van mannen die zeggen: ‘Oh, ik help je wel even’. Maar zo wil ze niet zwanger raken. “Een kind is geen fiets die je graag wil, het is mijn grootste droom.”

Lees ook: 

Zaaddonor: ‘Ik heb nooit anoniem willen zijn’

Maak u bekend, anonieme zaaddonor, zei minister Schippers in 2017. Dirk Houtgraaf (57) is zo’n donor. Hij is eigenlijk wel benieuwd of hij kinderen heeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden