Vrouwelijke IS-gangers bakken koekjes en delen zweepslagen uit
Voor IS zijn de zusters niet minder belangrijk dan de broeders. Zonder de vrouw kan IS immers niet volhouden dat ze een staat en kalifaat zijn. Maar wat is hun rol precies?
Ze had haar ouders gezegd dat ze op schoolreisje moest, naar de Ardennen, maar ging naar het kalifaat. De toen 15-jarige Laila reisde in 2014 uit een dorpje in de Achterhoek naar Syrië. Vanuit het kalifaat liet ze weer van zich horen. Op Twitter plaatste ze een foto van een cheesecake. Ernaast ligt een granaat. Wat geloven de vrouwen die zich bij IS hebben gevoegd precies? Voor een antwoord op die vraag moeten onderzoekers het veelal hebben van propagandamateriaal zoals de glossy Dabiq en hun berichten op sociale media. De Britse denktank Institute For Strategic Dialogue (ISD) analyseerde de berichten op sociale media van meer dan honderd westerse vrouwelijke IS-gangers. Muhajira, noemen ze zichzelf, vrouwelijke migranten naar het kalifaat. In grote lijnen komen hun motieven om te vertrekken overeen met die van mannen, als daar zijn: onvrede met het leven in Europa, het gevoel iets te willen doen aan het leed dat medemoslims in Syrië en Irak treft, de wens om naar de letter van de sharia te leven. Avontuur, romantiek, camaraderie.
Met een wezenlijk verschil: vooralsnog mogen vrouwen niet meevechten. Al zouden sommige westerse IS-gangers dat wel willen. Zo verklaarde de Britse jihadiste Grace 'Khadija' Dare in 2014 op Twitter dat zij de eerste Britse vrouw wenst te worden die een westerling voor IS onthoofdt. Haar 4-jarige zoontje liet ze in een onthoofdingsfimpje optreden als kindsoldaat, waarin hij met zijn vinger in de verte wijst en moet zeggen: 'We gaan de ongelovigen dáár doden'.
60 Nederlandse vrouwen bij IS
Sinds 2012 hebben zich volgens de AIVD 60 Nederlandse moslimvrouwen bij IS aangesloten. Van de ruim drieduizend Syriëgangers die sinds 2014 Europa voor het kalifaat verruilden, zijn er minimaal 550 vrouw. Dat kunnen er inmiddels meer zijn, omdat de laatste cijfers een jaar geleden zijn gepubliceerd.
Het paradijs
Het eerste wat vrouwen bij aankomst in het kalifaat doen is trouwen. Daarmee verzekeren ze zich tegelijkertijd van hun plek in het hiernamaals: volgens de geloofsleer van IS gaan familieleden van een jihadist sowieso naar het paradijs. Wacht een man die sterft als martelaar in het paradijs de bekende 72 maagden, over de vraag wat de beloning voor een vrouw zal zijn, lopen de meningen zeer uiteen, vertelt onderzoeker Seran de Leede. "Een van de theorieën die de ronde doet is dat een vrouw in plaats van dat grote aantal maagden één man krijgt, maar dan wel de man van haar dromen. En in het paradijs is alles volmaakt: de zorgen van dit leven zijn helemaal voorbij. Een van de voorstellingen die ik onder vrouwen tegenkwam is: 'Je bent er prachtig, en je kunt alles eten wat je wilt, want je wordt niet dik'."
Komt een jihadist om het leven, dan is zijn vrouw trots. De Somalisch-Britse zusjes Zahra en Salma Halane waren 16 jaar toen ze in de zomer van 2014 naar het kalifaat reisden. Binnen een half jaar zouden hun beider mannen zijn omgekomen in Irak. Zahra vroeg haar volgers op Twitter te bidden: 'Of Allah hem accepteert en ik hem snel mag volgen'. Ze was nu een 'vrouw van een groene vogel', schreef ze, met een roze hartje erbij. Groene vogels zijn een terugkerend symbool in het jihadisme: men gelooft dat zij de zielen van de martelaren naar de hemel dragen.
Op de dag dat Zahra's tweelingzusje Salma liet weten dat ze weduwe was geworden, tweette ze dat ze 'vereerd was om verkozen te zijn'. Al nemen de vrouwen niet de wapens ter hand, ze offeren wel hun leven op door naar oorlogsgebied te vertrekken, om de mannen te ondersteunen bij hun strijd. Vrouwen in het kalifaat zijn er eerst en vooral om jihadisten te verzorgen en kinderen te baren. 'Welpjes', noemen de zusters hun kroost - hun mannen noemen zichzelf 'leeuwen'. Het martelaarschap van de vrouw bij IS is meer een slachtofferschap. Dat schrijft de Britse antiradicaliseringsdenktank Quilliam in haar analyse van de vrouwenpropaganda. Zoals Umm Sumayyah, een van de IS-propagandisten, schrijft: 'De beloning volgt naar de mate van ellende'.
Beproevingen
Verzuchtingen over de leefomstandigheden delen de zusters dus ook. Ze klagen bijvoorbeeld over de uitvallende elektriciteit, het tekort aan warm of koud water, of vertellen dat ze boompje moeten klimmen in dennebomen om internet te kunnen ontvangen op hun smartphone. 'Beproevingen', heten deze ongemakken: het leven staat geheel in het teken van de kosmische strijd. Zoals één van hen schreef: 'Nergens leer je geduld als hier'.
De eerder genoemde Laila uit de Achterhoek tweette: 'Dit is de eerste keer dat ik meemaak dat die vuile honden boven mij waren en bommen gooiden. Allahu Akbar'. Vrouwen in oorlogsgebied die dit soort dingen meemaken kunnen een grotere bedreiging worden dan ze al waren, waarschuwen de onderzoekers van de Britse denktank ISD. Ze juichen het geweld van IS toe, en ze rechtvaardigen. Zo ook de Nederlandse Laila op Twitter. 'Onthoofden is halal (toegestaan onder islamitische wet). Val dood als je zegt dat het haram (niet toegestaan onder islamitische wet) is. :)'.
Jonge weduwen worden vaak meteen weer aan een andere jihadist gekoppeld, soms aan oudere mannen die er ook seksslavinnen op nahouden. 'Laat je niet vernederen door wat de ongelovigen of zelfs de moslims zeggen, die dit als een taboe zien', schrijft Umm Layth in een handleiding 'Deze wereld is tijdelijk'. Van een van de migranten is bekend dat ze vlak na haar aankomst in het kalifaat een miskraam kreeg. Umm Sumayyah, die zelf overigens haar naam ontleent aan de eerste vrouwelijke martelaar in de islamitische geschiedenis, schrijft dan: 'Hoe waardevol is de verhuizing naar het kalifaat, en hoe gespeend van waarde zijn de opofferingen die we op haar pad getroosten!'. En over de overleden baby: 'Het was beter voor hem te sterven, dan aan de curricula van de scholen van de ongelovige tirannen blootgesteld te worden.'
Succesfactor
Voor IS zijn de zusters niet minder belangrijk dan de mannen. Zonder de vrouw kan IS niet volhouden dat ze een staat en kalifaat zijn, zegt onderzoeker Erin Saltman van de ISD in de Vlaamse krant De Morgen. Met hun aanwezigheid in Syrië en Irak, en door hun berichten op sociale media, maken vrouwen de claim geloofwaardig dat er aan staatsopbouw wordt gedaan. Saltman: "Dat is dé succesfactor van de terreurorganisatie."
Foto's van middagen aan de rivier de Eufraat, kattenplaatjes, tweets over koekjes en taarten bakken: afgaand op de berichten zou je soms bijna vergeten dat de vrouwen zich in oorlogsgebied bevinden. Dat is ook de bedoeling, denkt Saltman. "Ze geven IS een menselijk gezicht."
Zedenpolitie
Een klein deel van de vrouwen werkt bij de Al-Khanssaa-brigade. Deze met kalasjnikovs uitgeruste zedenpolitie van het kalifaat ziet er op toe dat regels van de sharia tot in detail worden nageleefd, en deelt lijfstraffen uit waar ze dat nodig acht. Bijvoorbeeld vijf zweepslagen voor het dragen van make-up onder de gezichtssluier. Volgens Syriërs die een tijd onder IS hebben geleefd maar voor de terreur zijn gevlucht, werkt verhoudingsgewijs een groot aantal westerse zusters bij de brigade. Of er Nederlandse zusters voor Al-Khanssaa actief zijn is niet bekend. De Nederlandse uitreizigster Sara zei in 2014 op Facebook al eens dat ze 'zweepslagen had mogen geven met mijn man'. Een 'leuke, nieuwe ervaring', noemde ze dat.
Islamoloog Joas Wagemakers van de Universiteit Utrecht sluit niet uit dat IS alsnog vrouwen gaat inzetten voor de gewapende strijd. "Binnen Al-Qaida in Irak, de moederorganisatie van IS, zijn al aanslagen gepleegd door vrouwen. Jaren geleden verspreidde de leider een pamflet om mannen aan te moedigen de jihad te voeren, en hen, verwijzend naar de vrouwen, op hun tekort en lafheid te wijzen. De titel daarvan luidde: 'Terwijl de mannen huilen'."
Onderschat de IS-zusters niet
Onderzoeker Seran de Leede betoogde al eerder in deze krant dat vrouwen die zich aansluiten bij IS niet alleen maar gemanipuleerde slachtoffers zijn. "Het zijn niet alleen maar weerloze types die zich alleen door emoties als verliefdheid laten leiden. Hoewel voor sommige vrouwen het vinden van een heldhaftige man die bereid is zijn leven voor zijn idealen te geven wel mee kan spelen. Dat ze in het kalifaat een strenge scheiding naar sekse handhaven, en in westerse ogen onderdrukt worden, sluit niet uit dat diezelfde vrouwen overtuigd kunnen zijn dat het leven in het kalifaat de juiste weg is." Dat wil niet zeggen dat vrouwen geen slachtoffer kunnen zijn. De Nederlandse Laura, die vorig jaar naar het kalifaat vertrok, en vorige week IS ontvluchtte, verklaart zelf dat ze niet wist dat ze naar Syrië ging en dat haar man haar heeft gedwongen. Verklaringen van haar buren dat haar man haar sloeg, lijken dit verhaal van dwang en onderdrukking in eerste instantie te bevestigen. De Leede: "Hoewel natuurlijk niet kan worden uitgesloten dat Laura haar slachtofferpositie benadrukt om haar eigen rol te bagatelliseren. Nader onderzoek zal moeten uitwijzen wat haar rol werkelijk is geweest."
