Vrouwelijke filmheld gaat het maken

De Nederlandse cameraman Jan de Bont vertrok 27 jaar geleden naar de VS. Sinds enkele jaren behoort hij tot het selecte gezelschap Hollywood-regisseurs dat spectaculaire zomertoppers maakt, zoals 'Speed' en 'Twister'. Toch verraadt zijn sterkste kant nog altijd zijn achtergrond, zoals ook zijn nieuwste, 'Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life', laat zien. Jan de Bont is een onmiskenbaar visueel vakman.

De Bont vindt het leuk om weer in zijn vaderland te zijn. Maar het Nederlands... hij heeft het er soms maar moeilijk mee. ,,Als ik de krant lees dan heb ik af en toe geen flauw idee wat woorden betekenen. De Nederlandse taal is ontzettend veranderd.'' Niet voor niets zoekt hij tijdens ons gesprek in het Amsterdamse Amstel Hotel dikwijls zijn toevlucht tot Engelse woorden, uitdrukkingen en soms hele verhalen.

De Bont, geboren in 1943 in Eindhoven, woont dan ook het grootste deel van zijn volwassen leven in Amerika, waar hij zich in 1976 vestigde. Vooral de samenwerking met de eveneens geemigreerde Paul Verhoeven voor films als 'De Vierde Man', 'Flesh & Blood' en 'Basic Instinct' leverde hem veel lof op voor zijn flamboyante werk.

Hij spreekt Verhoeven regelmatig. ,,We wonen bij elkaar in de buurt en bespreken projecten die we samen zouden kunnen doen. Paul zou dan regisseren.''

De Bont was ook director of photography voor grote Hollywood-producties als 'Die Hard' en 'The Hunt for Red October'. Maar sinds een jaar of tien is hij regisseur en soms producent (zijn productiemaatschappij Blue Tulip was betrokken bij Steven Spielbergs 'Minority Report').

In al die jaren heeft hij nooit de Amerikaanse nationaliteit aangenomen en is hij naar eigen zeggen ook in zijn werk altijd een Europeaan gebleven. ,,Toen ik begon, halverwege de jaren zestig, was de invloed van de Franse 'Nouvelle Vague' overal in Europa voelbaar. De vrije, losse camera die in zwang raakte, heb ik altijd vastgehouden. De Amerikaanse manier van werken is nogal conservatief, formulegericht. Ik geloof dat ik nooit Amerikaans ben geworden.''

De rusteloze camera werd zijn handelsmerk. ,,Mijn camera is een soort nieuwsgierige toeschouwer die alles wil zien, dingen van alle kanten wil bekijken. Ook in de films die ik nu regisseer beweegt de camera voortdurend.''

Wie 'Turks Fruit' opnieuw bekijkt, Verhoevens filmmijlpaal uit 1973 waarbij De Bont zijn ex-echtgenote Monique van de Ven leerde kennen, begrijpt nauwelijks hoe de geboren kijker De Bont zijn camera aan de wilgen heeft kunnen hangen. Zijn energieke beelden van Rutger Hauer en Van de Ven die verliefd door Amsterdam fietsen, hebben nog steeds een overrompelende vaart en gratie. Toch mist hij het vak niet. ,,Ik vond het camerawerk op een gegeven moment niet meer zo bevredigend. In het genre dat ik interessant vind -actie- neem je als cameraman de regie al vaak min of meer over. Regisseurs zijn een beetje bang voor heel gecompliceerde scènes en schuiven die naar de cameraman toe: die weet wel hoe je het goed in beeld krijgt. Dan ben je aan het regisseren zonder dat je er iets voor krijgt.''

Zijn overstap naar de regisseursstoel werd dé grote verrassing van 1994: 'Speed', de simpel opgezette, slim gemaakte actiefilm rond een voortrazende stadsbus. Toen twee jaar later zijn tornado-spektakel 'Twister' (met rondvliegende koeien) een immense hit werd, was De Bonts naam als bekwaam actieregisseur definitief gevestigd. Als regisseur krijg je alle lof bij blauwe luchten, maar bij onweer ben je het mikpunt van kritiek. Zijn 'Speed 2: Cruise Control' en de horrorfilm 'The Haunting' werden neergesabeld en leverden De Bont nominaties op voor een Razzie Award voor de slechtste regie. ,,Ach'', zegt De Bont laconiek, ,,de Razzies zijn niet het einde van de wereld, ze hebben in Amerika vooral een komische status. Sommige regisseurs gaan er zelfs heen om de prijs in ontvangst te nemen.''

Voor 'Lara Croft' ontwikkelde De Bont al ten tijde van het videospelletje waarop de films zijn gebaseerd, een warm plekje. ,,Geweldig, een vrouw die het terrein van James Bond en Indiana Jones betreedt. Al mijn films hebben sterke vrouwelijke hoofdrollen. Daar zijn er veel te weinig van.'' Als je het De Bont vraagt, hebben vrouwelijke filmhelden op dit moment sowieso meer kans van slagen dan hun mannelijke tegenhangers. ,,Mannen in dit soort rollen blijken op een gegeven moment toch heel beperkt, ze hebben gewoon geen zin om iets van zichzelf te laten zien. Dat is een bron van frustratie voor een regisseur. Actrices durven kwetsbaarder te zijn. Voor mij wordt het interessant als je andere kwaliteiten aan een actieheld kunt toevoegen: naast heldhaftigheid ook emotie, warmte.''

Zelf omschrijft De Bont een typische De Bont-film als een 'visueel avontuur'. Heeft hij de ultieme De Bont-film al gemaakt? Hij lacht. ,,Als je op de respons in Amerika afgaat wel. Ik hoor steeds: 'Je hebt zo'n herkenbare, persoonlijke stijl'. Maar er zijn nog zoveel dingen die ik wil doen. Volgens mij moet ik 'm nog maken. Who knows, weet je wel?''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden