Vrouw wordt hond

De literaire kritiek is erg over 'Ladivine' te spreken maar veel lezers weten zich er niet goed raad mee

De Franse schrijfster Marie NDiaye (47), dochter van een Senegalese vader en een Franse moeder, laat zich in het maatschappelijk debat regelmatig horen. In 2009, na de verkiezing van Nicolas Sarkozy tot president, verliet zij Frankrijk, uit weerzin tegen 's mans vulgariteit en zijn neiging alle maatschappelijke problemen op te lossen met meer blauw op straat.

NDiaye verhuisde met echtgenoot en drie kinderen van Bordeaux naar Berlijn - twee steden die in haar nieuwe roman een belangrijke rol spelen.

In dit boek doet NDiaye iets zeer gewaagds: een van haar hoofdpersonen verandert aan het eind van de roman in een hond. Doorgaans wordt deze kunstgreep van de metamorfose vooral in moralistische of satirische teksten toegepast. Gregor Samsa, de held van Kafka's meesterlijke verhaal 'De gedaanteverwisseling', ontwaakt op een dag als insect, zonder dat dit zijn gezinsleden al te erg lijkt te storen. En de conformistische bewoners van het stadje waar Eugène Ionesco's toneelstuk 'Rhinocéros' zich afspeelt, veranderen de een na de ander in een neushoorn, om maar niet bij elkaar achter te blijven.

Wat Marie NDiaye in 'Ladivine' durft en doet, opnieuw in de prachtige taal waarvan zij het geheim bezit, is van een andere orde. Zij bereidt de gedaanteverwisseling van haar personage zeer zorgvuldig voor met toespelingen en vooruitwijzingen. Toch overtuigt het verhaal de lezer niet helemaal.

Wat gebeurt er? Hoofdpersoon Malinka woont met haar man en dochter in het doodse provinciestadje Langon, waar de brede Garonne traag door oneindig laagland stroomt. Elke eerste dinsdag van de maand neemt zij de trein naar Bordeaux om haar moeder Ladivine ('de goddelijke'), een schoonmaakster in ruste, te bezoeken en wat geld toe te stoppen.

Verder houdt Malinka haar moeder zo ver mogelijk weg van haar bestaan in Langon: Ladivine weet niet dat Malinka getrouwd is met een arts, dat zij met hem een dochter heeft die ook Ladivine heet, en dat Malinka in Langon door het leven gaat onder de naam Clarisse.

Na een kwarteeuw huwelijk gaat haar man bij Malinka/Clarisse weg uit onlust, omdat hij de indruk heeft dat hij haar nooit echt heeft leren kennen. Haar dochter trouwt, verhuist naar Berlijn, krijgt daar twee kinderen.

Marie NDiaye kleedt haar verhaal aan met mooie, aandachtige observaties. In twee schitterende bladzijden beschrijft zij hoe Malinka op slag verliefd wordt wanneer zij als serveerster in een café haar latere man bedient.

Over een zwerver die de aandacht van Malinka wil vasthouden, schrijft ze: "Hij praatte vlug en veel, verward ook, waarschijnlijk hopend dat in die vloed van woorden de ernstigste van de taalongerechtigheden waaraan hij zich bij herhaling schuldig maakt verloren zouden gaan, want van zijn eigen taal had hij slechts een vage kennis, doortrokken van rancune en achterdocht."

De literaire kritiek was in Frankrijk bijzonder over 'Ladivine' te spreken. Maar wie op internet een kijkje neemt op Franse boekbesprekingssites, ziet dat veel lezers zich niet goed raad wisten met Malinka's buitenissige reïncarnatie. Een verhaal over de onbestendigheid van het karakter mag best, maar te geloven in het bestaan, al is het maar op papier, van mensen die in een hond veranderen, vraagt nogal wat van de welwillendheid van de lezer. Wat wil de schrijfster zeggen? Wil zij, door het opvoeren van het bovennatuurlijke, het bestaan van een hogere eenheid aannemelijk maken?

Ook mij liet dit boek uiteindelijk onbevredigd achter. Ondanks de prachtige beschrijvingen van het bestaan in een Frans provinciestadje, de levendige psychologie van de ouder wordende personages, overtuigt Ladivine minder dan 'Drie sterke vrouwen', haar prachtige, veelbekroonde vorige roman.

Marie NDiaye : Ladivine. Vert. Jeanne Holierhoek en Nini Wielink. De Geus, Breda; 414 blz. euro22,95

Het is nooit stil rond de Franse schrijfster Marie NDiaye die in 2009 de prestigieuze Prix Goncourt won voor haar roman 'Drie sterke vrouwen'. Het boek zou in 2011 ook de eerste Europese Literatuurprijs winnen, uitgereikt aan het beste in het Nederlands vertaalde boek.

Haar roman werd alom geprezen, toch leidde deze tot een Franse literaire rel toen een prominent lid van de partij UMP, Eric Raoult, de schrijfster meende te moeten terechtwijzen vanwege haar uitspraken over het Frankrijk van Sarkozy dat zij in een interview 'monstrueus' en 'een vulgaire politiestaat' had genoemd.

"Iemand die de literaire kleuren van Frankrijk hooghoudt, moet wel een zeker respect hebben voor onze instituties en de rol en het symbool dat zij vertegenwoordigt waardig zijn", sprak Raoult. Een wilde uitspraak van de politicus waar de vrijheidslievende Franse kranten dagenlang van vol stonden. Het was niet de eerste literaire rel rond NDiaye, die eerder collega-schrijfster Marie Darrieussecq openlijk van na-aperij beschuldigde toen zij in haar roman 'Naissance des fantômes' over geesten schreef.

Wie is Marie NDiaye?

NDiaye, dochter van een Franse moeder en een Senegalese vader die het gezin verliet toen Marie een jaar was, groeide op in de banlieue. Haar broer Pap NDiaye geldt als een van Frankrijks meest vooraanstaande specialisten op het gebied van zwarte geschiedenis. In NDiaye's werk vind je veel door de vader verlaten gezinnen, maar NDiaye ontkent dat dat thema aan haar eigen leven is ontleend. Na de verkiezing van Sarkozy verhuisde ze met man, schrijver Jean-Yves Cendrey, en kinderen naar Berlijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden