Vrouw én geen geld? Vergeet die parlementszetel dan maar

null Beeld Ilona Eveleens
Beeld Ilona Eveleens

Kenia kiest vandaag nieuwe nationale en gewestelijke parlementen. Op zijn minst een op de drie leden zou vrouw moeten zijn. Maar dat gaat het mannenbolwerk voorkomen. Al dan niet met geweld.

Op een met olie doordrenkt veldje sleutelt een monteur aan een auto. Even verderop roostert een man een paar maiskolven op een vuurtje. En leunt een jonge prostituee tegen een vervallen muur die is volgeplakt met verkiezingsposters. Kondele, een wijk van Kisumu, in het zuidwesten van Kenia, straalt armoede uit.

Het is de buurt waar Millie Nyong'o opgroeide, en waar ze nog altijd woont. "Het gewestbestuur heeft sinds zijn aantreden vier jaar geleden niets gedaan aan dienstverlening, zeker niet in zo'n achterstandswijk als Kondele. Daarom heb ik me kandidaat gesteld voor het gewestparlement", vertelt de 26-jarige vrouw met kort rastahaar. Zelfverzekerd loop ze op plateauzolen van tien centimeter over de hobbelige wegen. "Mijn kansen groeien met de dag. Ik ben hoopvol. Maar ik moet bekennen dat het erg zwaar is om in de politiek te gaan."

Harde leerschool

Bij de verkiezingen vandaag zijn 11.330 personen kandidaat voor de nationale en regionale parlementen. Slechts 2077 van hen zijn vrouw. De Keniaanse politiek is een mannenbolwerk. Vrouwen willen er wel binnendringen, maar mannen doen er alles aan om ze tegen te houden. Daarbij wordt geweld niet geschuwd.

De laatste maanden zijn voor Nyong'o een harde leerschool geweest. Zij is kandidaat voor de Democratische Partij, die lokaal niet aan de macht is. Haar rivaal behoort tot ODM, in Kisumu verreweg de grootste partij. "Mijn ODM-tegenstander bood me geld om mijn kandidatuur in te trekken. Toen ik weigerde, werd ik gevolgd door een paar louche types. Doodeng. Ik heb het gemeld bij de politie en nu is het opgehouden. Maar ik ben erg op mijn hoede."

Campagne voeren is al zwaar, zegt ze, maar de angst voor fysiek geweld maakt het doodvermoeiend. Diverse vrouwelijke kandidaten in het land zijn aangevallen door groepjes jongeren, waarschijnlijk ingehuurd door politieke rivalen. Sociale media worden ingezet om nepberichten over vrouwelijke kandidaten te verspreiden.

Een pak maismeel voor je stem

Bovendien draait de Keniaanse politiek om geld. Kiezers worden vaak openlijk omgekocht met flappen ter waarde van 5 euro of met pakken maismeel, het basisvoedsel van Kenianen, dat momenteel schaars is. Honderden jongeren moeten worden betaald om posters te plakken of straks in de stemlokalen erop toe te zien dat er niet wordt gesjoemeld.

"Mensen in Kondele weten dat ik weinig verdien en niet zomaar geld kan uitdelen. De marktvrouwen zijn mijn redding. Ze voeren gratis campagne voor mij. Elke klant krijgt te horen dat hij of zij op mij moet stemmen met de uitleg over het waarom. Zonder die vrouwensolidariteit is het bijna onmogelijk om je kandidaat te stellen", vertelt Nyong'o, die bedrijfskunde heeft gestudeerd maar nu de jeugd in Kisumu schoolt in zang, dans en theater.

Negentien procent van de gekozen functies, nationaal of lokaal, wordt bekleed door vrouwen. Daarmee doet Kenia het bar slecht in vergelijking met buurlanden waar het gemiddelde op 30 procent ligt of zelfs hoger. Zeven jaar geleden kreeg Kenia een nieuwe grondwet met daarin de clausule dat niet meer dan twee derde van de leden van een gekozen orgaan tot dezelfde sekse mogen behoren. Maar tot op de dag van vandaag hebben de leden van het nationale parlement uitvluchten gevonden om die regel niet tot wet te verheffen.

Tekst loopt door na onderstaand afbeelding.

Millie Nyong'o kreeg geld geboden om haar kandidatuur in te trekken. Beeld Ilona Eveleens
Millie Nyong'o kreeg geld geboden om haar kandidatuur in te trekken.Beeld Ilona Eveleens

Onwettig

"Het nationale parlement is gevuld met meer dan twee derde mannen. Dus is de volksvertegenwoordiging onwettelijk", concludeert Immaculate Shamala (39). Shamala staat kandidaat in het gewest Trans Nzoia, in het westen van het land, voor een van de zetels in het nationale parlement die zijn gereserveerd voor vrouwen. Om in ieder geval wat politica's in de nationale volksvertegenwoordiging te hebben, kunnen alle 47 gewesten in het land een vrouw afvaardigen. "En zelfs op die manier is het niet gelukt om een derde vrouwelijke parlementariërs bijeen te krijgen", merkt Shamala snerend op.

Trans Nzoia is de graanschuur van Kenia. Granen en groenten worden er verbouwd. De gewassen doen het hier goed dankzij het koele klimaat op 2000 meter hoogte. In de stad Kitale gaat de bevolking gekleed in dikke, gevoerde jassen. Shamala, zoals altijd gekleed in een lange kleurrijke jurk met dito hoofddoek, heeft een wollen vest aan.

"Hier op het platteland heerst nog de overtuiging dat vrouwen niet gemaakt zijn voor leiderschap. Grote onzin natuurlijk, maar het is een hels karwei om die machocultuur te veranderen. En bitter weinig mannelijke politici zetten zich in om vrouwen ook zeggenschap te geven."

Ze wilde aanvankelijk kandidaat staan voor een zetel in het gewestelijke parlement maar veranderde van mening door de wijze waarop in Kenia campagne wordt gevoerd. Omkoperij, dreigementen en geweld zijn aan de orde van de dag. "Mijn rivalen zijn nu vrouwen. En ook al leveren die een harde strijd en soms met slagen onder de gordel, het is minder angstig dan als er mannen in het spel zijn. Ik kan wel tegen een stootje, maar ik wil niet dat mijn man en kinderen worden blootgesteld aan de brute realiteit van campagne voeren in Kenia."

Shamala heeft met haar traditionele kleding een concessie gedaan aan de conservatieve kiezer. Haar boodschap dat ze bekend is met de problemen in de gemeenschap door het werk voor non-gouvernementele organisaties is bedoeld voor de jongeren onder de kiezers. "Kenia heeft veel goede wetten maar het schort aan de uitvoering. Zo bestaat er leerplicht. Waarom zie ik dan zoveel kinderen tijdens schooluren op straat of werkend op de boerderijen? Bijna 60 procent van de bevolking in Trans Nzoia is analfabeet. Dat percentage moet omlaag."

Lange weg te gaan

Keniaanse vrouwen doen het goed in de zakenwereld waar ze steeds vaker door het glazen plafond breken. Maar in de politiek wil het niet vlotten. Bij de onafhankelijkheid in 1963 zat er geen enkele vrouw in het parlement. De eerste kwam pas zes jaar later en het duurde tot 1995 voor Kenia zijn eerste vrouwelijke minister kreeg.

Fida, de organisatie van vrouwelijke juristen, merkt op dat er weliswaar een grote achterstand bestaat, maar momenteel flink wat animo is onder vrouwen om de politiek in te gaan. Fida, die het laatste jaar honderden aspirerende politica's van advies heeft gediend, concludeert dat de bevolking, althans op lokaal niveau, bereid lijkt op vrouwen te stemmen om ze een kans te geven.

Naima Achieng heeft tal van workshops gevolgd van Fida. "De hoeveelheid documenten die de kiescommissie eist voor aspirant-politici heeft me volkomen overdonderd. Fida wees me de weg en gaf me advies", zegt de 46-jarige sociaal werkster. Ze heeft net een groep mannen en vrouwen toegesproken in een vochtig warm leslokaal van een school in haar kiesdistrict, de wijk Mtongwe in havenstad Mombasa.

Achieng is op weg naar huis en stopt bij de baai om een verfrissend briesje uit de Indische Oceaan op te vangen. Haar jurk bolt in de wind. De veerboot koerst naar de overkant, het stadscentrum van Mombasa. "Als het om campagnevoeren gaat, hebben vrouwen een enorme financiële achterstand. Wil je hier in de politiek gaan, dan moet je rijk zijn. En er zijn veel minder rijke vrouwen dan rijke mannen in dit land. Bovendien betekent rijk zijn niet automatisch dat je een goede leider bent."

Achieng en haar familie behoren tot de lagere middenklasse. Voor haar campagne is de hele familie ingeschakeld, inclusief achternichten en -neven. Niemand verwacht betaling. "Maar kiezers hebben hoge verwachtingen. Ze willen iets in ruil voor hun stem. Als iemand niet voldoende schoolgeld heeft, kloppen ze bij kandidaten aan. Als je een bijdrage geeft, bestaat er een kans dat die persoon op je stemt. En zo gaat het ook met doktersrekeningen", vertelt Achieng.

Tekst loopt door na onderstaand afbeelding.

De kandidatenlijsten. Tussen 9253 mannen vind je 2077 vrouwen Beeld EPA
De kandidatenlijsten. Tussen 9253 mannen vind je 2077 vrouwenBeeld EPA

Twee lijfwachten

Onderweg naar haar huis wordt ze staande gehouden voor een praatje. "Ik heb eigenlijk niet genoeg geld voor de politiek, maar ik ken bijna iedereen hier door mijn werk. Dat is mijn voordeel." Geen van de politieke partijen doet iets extra's om vrouwen verkozen te krijgen. Een enkele keer steunt een politieke leider een kandidate, zoals in het geval van Achieng. "Een partijgenoot leent me een auto in het weekeinde en ook twee lijfwachten, omdat die dagen juist jongeren afkomen op campagnebijeenkomsten soms om puur rotzooi te trappen en soms betaald door tegenstanders."

Achieng was actief in het opzetten van een speciale telefoondienst in Mombasa waar vrouwelijke kandidaten geweld, bedreigingen en intimidaties kunnen melden. De politie wordt er dan op afgestuurd. Het heeft nog niet tot arrestaties geleid, maar oproerkraaiers zijn wel voorzichtiger geworden.

In Kenia zijn de spanningen in aanloop naar de verkiezingen hoog opgelopen. Onder de bevolking heerst angst voor een herhaling van het verkiezingsgeweld van 2007, dat aan meer dan duizend mensen het leven kostte. Nationaal zijn de regeringspartij en de verenigde oppositie verwikkeld in een nek-aan-nekrace. Maar geweld wordt ook gevreesd in sommige gewesten waar verliezers niet zonder slag of stoot de resultaten zullen accepteren.

"Ik bid dagelijks voor eerlijke en vreedzame verkiezingen", zegt Achieng voordat ze haar huis binnengaat. "En als ik niet word gekozen, leg ik me daarbij neer en ga ik weer actievoeren tegen vrouwenbesnijdenis en tegen seksueel en huiselijk geweld. Maar wat ik ook doe, ik zal mijn voornaam eer aandoen. Naima is een moslimnaam voor sterke en wilskrachtige vrouw."

68 vrouwen op 349 zetels

Het nationale parlement van Kenia telt 349 zetels. Daarvan worden er 290 gevuld door gekozen parlementariërs. Verder zitten er 47 vrouwen die de gewesten van Kenia vertegenwoordigen. Dan zijn er nog 12 door partijen genomineerde leden.

Het totaal aantal vrouwen in de huidige volksvertegenwoordiging bedraagt 68. Behalve de 47 vertegenwoordigsters van de gewesten zijn dat 5 vrouwen in de groep van genomineerden. Slechts 16 vrouwen zijn direct verkozen. De Senaat, de Eerste Kamer, bestaat uit 47 vertegenwoordigers van de gewesten. Geen enkele vrouw werd tot senator verkozen bij de vorige verkiezingen in 2013. Wel zijn er 16 vrouwen die door een partij waren voorgedragen, opdat er in ieder geval een paar vrouwen in de senaat zitten.

Geen van de 47 gewesten heeft een vrouw als gouverneur. Wel zijn er 8 vicegouverneurs vrouw.

Van de 1450 zetels in de gewestparlementen worden er 82 bezet door verkozen vrouwen. Dat is slechts 5 procent. Daarom zijn er in alle gewesten tezamen 680 vrouwen genomineerd om te voldoen aan de clausule in de Grondwet dat hooguit twee derde van een vertegenwoordigend orgaan van dezelfde sekse mag zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden