Vrolijk ritueel bij de grens tussen aartsvijanden

moslims | India, dat bekendstaat als het land van het hindoeïsme, telt tweehonderd miljoen moslims. Een zoektocht naar de islam in India. Vandaag deel twee.

Ook zo kun je dus met een conflict omgaan. Het overwegend hindoeïstische India en het bijna exclusief islamitische Pakistan staan sinds hun onafhankelijkheid in 1947 met gebalde vuisten tegenover elkaar, zelfs dreigend met kernbommen. Massamoorden en gigantische etnische zuiveringen ontsierden de geboorte van de twee staten.

Oude religieuze tegenstellingen hadden het gif gezaaid. Uitgerekend bij de grens zou je verwachten dat India en Pakistan hun onverzoenlijke wrok zouden cultiveren. Maar bij hun enige grensovergang Wagah, tussen de Pakistaanse metropool Lahore en de Indiase stad Amritsar, vieren beide landen hun vete elke dag met een prachtig carnaval, gadegeslagen door juichende toeschouwers vanaf tribunes aan beide kanten van de grens. De hemel trilt wel van Indiase en Pakistaanse vaderlandsliefde, maar met een relativerende knipoog.

Amritsar is met een miljoen inwoners voor Indiase begrippen een soort Leeuwarden. Het is de belangrijkste stad van de Indiase deelstaat Punjab. Er zijn sinds 1947 twee Punjabs, aan de overkant van de grens begint de Pakistaanse provincie met die naam, de hoofdstad daarvan is Lahore, waar zo'n zeven miljoen mensen wonen. In het oude centrum van Amritsar ligt de beroemde Gouden Tempel van de sikhs. De sikhs hebben hun eigen godsdienst, die in de zestiende eeuw ontstond in Punjab. Herkenbaar zijn orthodoxe sikhs aan hun lange baarden en tulbanden. Alleen al dat prachtige heiligdom rechtvaardigt een bezoek aan deze stad, maar eigenlijk is dat grenscarnaval nog wel zo boeiend. Het is een uitje voor Pakistanen en Indiërs. Wagah ligt vlakbij Lahore, is bijna Lahore-Oost. Vanaf Amritsar is het een half uur rijden.

Gedeelde mystiek

Narinder Uppal, een dertiger, runt een reisbureau in de binnenstad van Amritsar, dicht bij de Gouden Tempel. Hij is het soort hindoe dat niet alleen naar de eigen tempels gaat, maar ook de mausolea van moslimheiligen bezoekt en meedoet aan de uitbundige vieringen daar. Soms loopt het vreselijk mis tussen Indiase hindoes en moslims, maar vaak ook overheerst er een soort gedeelde mystiek. Uppal biedt excursies aan in en rondom Amritsar, ook naar de grenspost. Hij spreekt Frans, een taal die zelfs de straatarme bestuurder van een fietstaxi machtig blijkt te zijn. Waar Fransen actief zijn, laten ze culturele voetafdrukken achter. Twee eeuwen geleden trainden ex-generaals van Napoleon het leger van de Punjaabse sikhs, die uiteindelijk het hoofd bogen voor de oppermachtige Britten. Berucht is het bloedbad van 1919 in Amritsar. In een kwartier schoten vijftig Britse soldaten minstens duizend ongewapende mensen dood. Destijds was Punjab niet opgesplitst. Er woonden ook in het tegenwoordig Pakistaanse deel van Punjab veel hindoes en sikhs. Nu vormen christenen er de enige niet-islamitische minderheid van betekenis.

Uppal denkt oecumenisch, maar antwoordt met een kortaf 'nee' op de vraag, gesteld na een bezoek aan de grens, of op een diep niveau Indiërs en Pakistanen, ondanks '1947', toch nog steeds een volk vormen. Daarvoor zijn de wonden te diep (zie kader). 1947 had de kroon moeten zijn op een decennialang gevoerde vreedzame strijd tegen de Britten. De laatsten vertrokken inderdaad, maar het voormalige 'Brits Indië' viel uiteen in het overwegend hindoeïstische India en Pakistan, nu voor ruim 95 procent islamitisch. En dat ging gepaard met peilloze ellende.

Zichtbaar vanuit de ruimte

De nieuwe grens liep dwars door Punjab. Moslims vluchtten naar het Pakistaanse, hindoes en sikhs naar het Indiase deel. Er vielen talloze doden. In 1947 brak er ook nog eens een oorlog uit over de betwiste deelstaat Kasjmir. Er volgde meer rampspoed: twee oorlogen (1965 en 1971) en reeksen terreurdaden. De landen bewaken hun grens zo intensief dat die 's nachts, door de verlichting, vanuit de ruimte zichtbaar is als een oranje lijn op een landkaart.

Met al die grimmigheid zou je bij de grenspost een toestand verwachten als tussen de twee Korea's. Maar vanaf drie uur 's middags, wanneer het sluitingsritueel begint, heerst er juist uitgelaten vrolijkheid. Probeer je zoiets voor te stellen bij de Belgisch-Nederlandse grens, bijvoorbeeld bij Roosendaal. Vanaf de taxi's naar de grens is het nog een kilometer lopen, met diverse controles. Handelaars leuren met souvenirs; voor een habbekrats krijg je een Indiaas vlaggetje op hand, wang of voorhoofd geschilderd. Bij de grens staat een antiek bushokje, sinds 1947 werkloos. Op een bord staan gedragsregels: niet schelden naar de Pakistaanse overkant of obscene gebaren maken, ook niet naar Indiaas vrouwelijk ordepersoneel. Een ander bord kondigt de bouw aan van een arrestantenverblijf en congrescentrum.

De tribunes aan beide kanten van de grens roepen associaties op met een doormidden gezaagd voetbalstadion. Een niemandsgebied van enige meters breed vormt de 'middenlijn'. Bij de 'middenstip' zijn aan beide kanten toegangshekken aangebracht. Daar kan het grensverkeer passeren. In harmonie wapperen er een Indiase en Pakistaanse vlag. Vanaf de Pakistaanse kant blikt de beeltenis van de naburige president het Indiase publiek toe. In Arabisch schrift staat te lezen: 'Geloof, eenheid en orde'. Vrome wensen in Pakistan, dat kreunt onder godsdienstfanatisme, een dolle blasfemiewet en terreur.

Haastig passeren nog wat mensen de grens. Een groepje sikhs loopt van Pakistan naar India en in omgekeerde richting rijdt de bus 'Delhi-Lahore-Delhi', luid toegejuicht. Het ritueel begint. Indiase scholieren rennen, zwaaiend met vlaggen, richting toegangshek. Boxen storten brullende strijdliederen uit over het publiek. Een jongen van een jaar of acht houdt met moeite een vlag omhoog en krijgt applaus. Aan Pakistaanse kant zijn er vergelijkbare tonelen. Pakistan zet behalve strijdgezang ook koranrecitaties in, meteen overstemd door Indiase blaasinstrumenten.

Er klinken toespraken, en zo te horen gedichten. Een enkele Indiase voordracht krijgt een enthousiast onthaal van de Pakistanen. En dan het hoogtepunt, aan beide kanten: de voorhoofdschoppers. Al karatetrappend bewegen ze zich naar de grens, hoe ze het doen snapt niemand, ze lijken in staat om zichzelf met een trap tegen het voorhoofd bewusteloos te schoppen. Ze richten hun voeten zelfs nog hoger, naar hun hoofddeksel, een rode hanekam. De Indiase voorhoofdschoppers ogen leniger dan de Pakistanen, misschien komt dat door hun uniformen. Voor wie het spel Stratego kent: de Indiërs lijken op de kapiteins en de Pakistanen op de wat lompere majoors. De toeschouwers zijn niet meer te houden, het vrouwelijke ordepersoneel geeft haar pogingen op om geestdriftige patriotten tot zitten te manen.

Eind goed, al goed. De schemer valt, de hekken sluiten en perfect gelijktijdig zakken met kleine schokjes beide vlaggen. De aartsvijanden hebben samen geoefend op die plechtigheid. Gesterkte toeschouwers wandelen terug naar hun geliefde vaderlanden, beide vergaarbakken van onopgeloste megaproblemen die even konden worden vergeten.

Terreur uit Pakistan

Er speelt veel recent en oud zeer tussen Indiase moslims en hindoes. Bij pogroms in 2002 in de deelstaat Gujarat kwamen volgens officiële cijfers bijna 800 moslims en ruim 250 hindoes om. India lijdt onder terreur die uit Pakistan afkomstig is, zoals de aanslagen van 2008 in Mumbai (174 doden). Een paar maanden geleden bleek een standbeeld van vader des vaderlands Gandhi te zijn vol gekliederd met IS-leuzen. Eerder lynchten hindoes een moslim na een vals gerucht dat die een heilig kalf zou hebben geslacht. Oud zeer: voordat de Britten in de achttiende eeuw India onder controle kregen, overheersten moslimvorsten van de Moghuldynastie India. Vooral de naam Aurangzeb is berucht, al zijn historici genuanceerder. Deze vorst was de Bin Laden van zijn tijd, zo kun je van hindoes horen.

Moslimstaat

Religieus geweld tussen moslims, hindoes en sikhs was al begonnen voor het vertrek van de Britten. In augustus 1947 werden India en Pakistan, tot dan beide onderdeel van 'Brits-Indië', onafhankelijk. Pakistan was bedoeld als een thuishaven voor moslims. Er kwamen enorme volksverhuizingen op gang, van moslims naar Pakistan (ongeveer zeven miljoen) en omgekeerd van hindoes en sikhs (samen eveneens zo'n zeven miljoen) naar India. De schattingen lopen uiteen maar het aantal doden liep in de honderdduizenden. Pakistan werd bijna een puur islamitische staat. India bleef pluriform. Veel moslims wezen het idee van een moslimstaat af. Er wonen in India meer moslims dan in Pakistan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden