Vroeger was alles beter, vinden Henk en Ingrid

U leest Trouw, en dat betekent dat er een aanzienlijke kans is dat u een positieve kijk heeft op de samenleving. Zeker als u ook nog hoog opgeleid bent, studeert of werkt, en in Overijssel woont.

Er is natuurlijk geen één-op-één relatie tussen het abonnement op een krant, de woonplaats en de maatschappelijke tevredenheid. Maar het verband is wel zo sterk dat het Sociaal en Cultureel Planbureau het noemt als een van de opvallende uitkomsten van het rapport 'Stemming onbestemd', een studie naar ontwikkelingen in de publieke opinie over samenleving en politiek, tussen 2008 en 2010.

De SCP-onderzoekers Paul Dekker en Josje den Ridder hebben ook een verband gelegd tussen tevredenheid en politieke voorkeur. Het maatschappelijke onbehagen en de onvrede is het grootst onder PVV-stemmers, al hebben zij wel wat meer vertrouwen gekregen in de politiek sinds hun partij een officieuze regeerpartner is.

In het algemeen is het onbehagen over politiek en samenleving tussen 2008 en 2010 ietsje verminderd, vergeleken met 2002 tot 2004. Maar nog altijd is de stemming negatiever dan in de jaren negentig van de vorige eeuw, schrijven de onderzoekers.

Over de toekomst is de gemiddelde Nederlander ook al niet erg optimistisch; onderzoeksbureau Motivaction meldde aan het begin van dit jaar dat het gros van de mensen pessimistisch het nieuwe jaar instapte. Dekker en Den Ridder zien de twee afgelopen jaren, waarin zich een lichte stijging van de tevredenheid voordeed, dan ook vooral als een voortzetting van de trend. De stemming kan heel snel weer somberder worden, waarschuwen ze.

Het onbehagen richt zich niet alleen op de politiek. Zorgen over de manier waarop we met elkaar omgaan voeren nog steeds alle lijstjes van maatschappelijke problemen aan. Het opmerkelijke is volgens het SCP wel, dat mensen voor bijna alle problemen een oplossing willen van de overheid, maar níet voor het onfatsoen en de verharding die ze ervaren in het publieke domein.

De onvrede uit zich ook bij kwesties als onveiligheid, de multiculturele samenleving en de Europese integratie. Mensen die zichzelf zien als de gewone, hardwerkende Nederlander hebben het gevoel de rekening te moeten betalen voor het 'wanbeleid' op deze terreinen. VVD-leider Rutte richt zich in campagnetijd doorgans expliciet tot deze groep burgers; mogelijk is dat ook een verklaring voor het recente toegenomen vertrouwen van VVD-kiezers in de politiek.

De onderzoekers willen niet generaliseren - niet iedereen is boos. Maar niettemin domineren volgens hen gevoelens van machteloosheid. Ook zien ze een grote hang naar het verleden, vroeger was alles beter. Zelfs over het recente verleden ligt een gouden gloed. Met het oog daarop schrijft SCP-directeur Paul Schnabel drie dingen die de Nederlander lief zijn: het gevoel van nationale eenheid, burgerlijke vrijheden en de verzorgingsstaat. Dat zijn moderne verworvenheden, die we willen behouden. Schnabel kenschetst Nederlanders daarom niet langer als 'traditioneel progressief', maar als 'modern conservatief'.

De Nederlandse publieke opinie is als een mammoettanker, schrijft de Vlaamse journalist Steven de Foer, door het SCP uitgenodigd om een visie te geven op de Nederlandse tijdgeest.

De tanker is moeilijk te keren, maar als die van koers verandert, kan dat een radicaal andere zijn. De geur van spruitjes was volgens de oud-correspondent in Nederland in de jaren vijftig nergens zo penetrant als in ons land. De linkse vrijheid-blijheid cultuur was vervolgens nergens zo heftig als hier. En nu is de slinger radicaal naar rechts geschoven, zo rechts dat Nederland volgens hem een van de meest rechtse landen in Europa is geworden.

Doordat de Nederlander zich in de ogen van de Belg niet durft af te zetten tegen de publieke opinie, zijn er weinig tegengeluiden te horen. ¿Je telt niet mee in het publieke debat als je niet kankert¿, schrijft De Foer, die tevens vaststelt dat de mensen die er wat anders over denken zich schuilhouden, 'wachtend op betere tijden.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden