Vrijheidsrechten / 'Democratie niet weerbaar genoeg'

DEN HAAG - Maxime Verhagen juicht het voornemen van minister Donner (justitie) om de vrijheid van meningsuiting en de godsdienstvrijheid 'verdergaand' in te perken toe. Daaraan valt volgens de CDA-fractieleider niet te ontkomen om de democratie weerbaarder te maken tegen anti-democratische groepen.

De geschiedenis leert dat zulke groepen misbruik maken van vrijheidsrechten, juist om een bewind te vestigen dat ze afschaft. Verhagen zegt dat in een reactie op de aankondiging van het kabinet, dat de wet aangescherpt moet worden als het strafrecht ontoereikend mocht blijken om de verspreiding van de omstreden boekenreeks 'De weg van de moslim' te stoppen.

Hij hoopt dat Nederland lering trekt uit de Duitse traditie van de 'strijdbare democratie'. Verhagen: ,,Ik realiseerde me de kwetsbaarheid van de democratie bij de Algerijnse verkiezingen in 1992. Het zittende bewind gelastte toen de tweede verkiezingsronde af om te voorkomen dat het FIS, een anti-democratische partij die de islamitische dictatuur wilde vestigen, aan de macht zou komen. Aan de ene kant was de afgelasting uit democratisch oogpunt natuurlijk onbevredigend, aan andere kant realiseerde ik me dat anders een partij aan de macht zou komen waarvan de eerste beleidsdaad de afschaffing van alle volgende verkiezingen zou zijn.''

,,Op zoek naar een democratisch systeem dat zich heeft gewapend tegen dat soort risico's, kwam ik bij het Duitse uit. Wijs geworden door de ervaring met de verkiezingen die Hitler aan de macht brachten, hebben ze daar het Constitutioneel Hof de bevoegdheid gegeven om grondwettelijke vrijheden te ontnemen aan groeperingen die deze vrijheden misbruiken met het doel ze om zeep te helpen. Ook mag het een partij die dat beoogt onconstitutioneel verklaren. Ik heb Donner gevraagd te bezien hoe wij in het Nederlandse systeem zo'n strijdbare democratie kunnen vestigen.''

,,Het probleem is dat wij geen Constitutioneel Hof kennen. Wie moet hier dan het onpartijdige oordeel vellen over de vraag of een groep of individu misbruik maakt van grondrechten? De politiek zeker niet. Anders lopen we het risico dat een toevallige meerderheid haar eigen opvattingen over godsdienstvrijheid en andere grondrechten maatgevend verklaart. Dan wordt zo'n oordeel willekeurig.'' Om de onpartijdigheid van dat oordeel wel te waarborgen, oppert Verhagen het toe te kennen aan de strafrechter. Hij suggereert daartoe opruiing tegen de democratische rechtsstaat voortaan strafbaar te stellen. ,,Uit de jurisprudentie blijkt dat het bestaande strafrecht onvoldoende op een strijdbare democratie is toegesneden. Nee, ik doel niet op vrijspraak van Leen van Dijke toen hij homofilie even zondig als diefstal had genoemd. Dat oordeel van de Hoge Raad kan ik billijken. Ik doel op de vrijspraak van El Moumni, de imam die aanzette tot geweld tegen homo's.''

Verhagens definitie van een strijdbare democratie is een democratie die haar eigen voortbestaan zeker stelt. Is de Nederlandse democratie in gevaar als het boek 'De weg van de moslim', met zijn oproep aan moslims om geloofsafvalligen, homo's en overspeligen te doden, verder kan worden verspreid? Houdt een strijdbare democratie in het uiterste geval een boekverbod in?

Verhagen: ,,Ik ben daar niet voor. Hoe ontkom je aan het verbieden van een boek? Als opruiing tegen de democratische rechtsstaat strafbaar wordt, wat ik wil, dan worden moskeebesturen of imans die oproepen tot het doden van homo's strafbaar. De facto kan dat betekenen dat een boek waarin die oproep is vervat niet meer zal worden verspreid.''

,,Het boek zelf zal niet worden verboden. Een strijdbare democratie pakt degenen aan die dat boek uitbrengen, met het doel grondrechten om zeep te helpen. Naast de grote meerderheid van moslims in Nederland die willen leven naar de Nederlandse waarden en normen, zie ik twee groepen die het op grondrechten hebben voorzien. De ene groep bestaat uit moslims die hier de islamitische wetgeving willen invoeren zodra zij bij verkiezingen de meerderheid hebben gehaald. De andere groep wordt gevormd door extremisten die alles wat westers is verwerpen en desnoods de wapens daartegen willen opnemen. Voor beide groepen moeten wij waakzaam zijn.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden