Vrijheid vieren op de Veluwezoom

Arnhem en Wageningen zijn dit jaar de locaties voor de nationale viering van Bevrijdingsdag. Twee plekken om donderdag 5 mei de vrijheid te vieren.

Herinneringen aan oorlog en vrede zijn nooit ver weg op de Veluwezoom en de Grebbeberg, die ernaast ligt. De geschiedenis van 10 mei 1940 tot en met 5 mei 1945 keert overal terug in namen, herdenkingen en monumenten. Airborne, Hotel de Wereld en de Arnhemse 'brug te ver' zijn in het nationale geheugen gegrift. Niet verwonderlijk dus dat de nationale viering van Bevrijdingsdag ditmaal begint in Arnhem en Wageningen. In een notendop ervaar je in deze streek een compleet Nederlands verhaal van de Tweede Wereldoorlog.

De oorlogsgeschiedenis in Gelderland trekt veel bezoekers uit binnen- en buitenland naar de omgeving van Arnhem en Wageningen. De herdenking van de Slag om Arnhem is populair onder veteranen van geallieerde troepen en hun nazaten. Vooral Engelsen bezoeken elk jaar in september de herdenkingen in Arnhem, Ede en Renkum.

Wageningen krijgt elke vijfde mei alle aandacht. Voor het eerst is provinciehoofdstad Arnhem daar bijgetrokken. De 5-meilezing in de Eusebiuskerk door oud-politicus en hoogleraar Jaap de Hoop Scheffer geldt als de nationale start van Bevrijdingsdag. De lezingtraditie is in 1995 door koningin Beatrix ingezet. Haar vader, Prins Bernhard (1911-2004), begon ook al eens een geslaagde 5-meitraditie: het Wageningse veteranendefilé dat inmiddels vervangen is door Nationale Veteranendag.

Prins Bernhard woonde op 5 mei 1945 hoogstpersoonlijk de Duitse capitulatie bij in Hotel de Wereld in Wageningen. De eerste tijd na de oorlog betekende Bevrijdingsdag in Wageningen een ceremonieel huldeblijk aan de bevrijders als de Canadese generaal Foulkes. Soms was er ook een militair defilé. De bevolking vierde wel feest, maar op bescheiden schaal. Pas in de jaren tachtig kwam Wageningen nationaal meer in beeld als de 'Stad der Bevrijding' en werd het 5-meiprogramma steeds grootser.

Bernhard beijverde zich vanaf 1987 voor een jaarlijkse 5-meiparade van oorlogsveteranen en oud-verzetslieden. Zelf inspecteerde hij dit defilé voor De Wereld, een evenement dat op de televisie werd uitgezonden. Velen reageerden teleurgesteld op Bernhards laatste wens in 2004 om dit defilé na zijn overlijden te staken. Kroonprins Willem-Alexander nam in 2005 voor het laatste een koninklijk defilé af voor De Wereld.

Wageningen kent sindsdien defilés waaraan nog altijd veteranen meedoen. Het karakter is nu gericht op de bevrijdingshistorie. De stoet bestaat naast veteranen uit oorlogsvoertuigen en verklede mensen die oorlogspersonages verbeelden. Wel gebleven is de plechtige ceremonie ter herdenking van de capitulatie in Wageningen met een kranslegging voor De Wereld.

Wageningen blijft elke vijfde mei weer tienduizenden bezoekers trekken. Voor een compacte stad van 36.000 inwoners betekent de komst van 100.000 bezoekers dat heel Wageningen een podium is. Hier is ook het Gelderse bevrijdingsfestival. In Arnhem is er daarom alleen een 5-meiprogramma voor hoogwaardigheidsbekleders.

5 mei vieren in Arnhem en omgeving
Wie de nationale 5-meiviering wil meebeleven, maar niet wil opgaan in mensenmassa's kan Arnhem 's ochtends bezoeken. Het publieke programma is bescheiden, maar het kan wel een startpunt zijn van een dag vol 5-meigevoel.

Het ochtendprogramma van de Nationale Start in de Eusebiuskerk is alleen voor genodigden. Politici, waaronder minister-president Mark Rutte, luisteren naar optredens en de 5-meilezing van De Hoop Scheffer. Als de hoogwaardigheidsbekleders de kerk om half twaalf verlaten, is er op 'het plein van de vrijheid' voor de kerk een muzikaal programma met vlaggenzwaaiende schoolkinderen.

Als Rutte naar Wageningen vertrekt, kun je de bevrijding zelf herbeleven in het vernieuwde Airborne Museum in Oosterbeek. Daarin is ondergronds de Slag om Arnhem zo nagebouwd dat je er zelf onderdeel van wordt. Ook het Nationaal Bevrijdingsmuseum in Groesbeek is een passende bestemming. En je kunt natuurlijk de vernieuwde 'Liberation Route' volgen op en rond de Veluwezoom.

4 en 5 mei in Wageningen
Herdenken en vieren kan op 4 en 5 mei op een indrukwekkende manier in Wageningen en omgeving. Veel Wageningers gaan op Dodenherdenking naar de nabijgelegen Grebbeberg in Rhenen voor de kransleggingceremonie bij het ereveld waar oorlogsslachtoffers uit de meidagen van 1940 liggen. Als je wat wilt zien, moet je er om 19.00 uur zijn.

Daarna is er om middernacht het jaarlijkse uitdelen van het bevrijdingsvuur voor Hotel de Wereld. Die traditie uit 1948 is het oudste 5-meifeest voor het publiek. Sportploegen uit heel Nederland doen mee aan deze vuurestafette. Nieuw in Wageningen is dit jaar het - lokaal omstreden - Vrijheidsvuur vlakbij De Wereld. In de uitschuifbare toorts brandt voortaan de eeuwige vrijheidsvlam.

Het nationale 5-meifeestprogramma begint op de - niet zo heel grote - Markt waar premier Rutte om 13.00 uur (weer) een bevrijdingsvuur ontsteekt. Dat markeert het startsein voor alle veertien bevrijdingsfestivals in Nederland. Op dit hoofdpodium treden de rest van de dag veel popartiesten en -groepen op, waaronder de nationale 5-mei-ambassadeur Waylon. Niet te lang blijven hangen, anders mis je het defilé.

Het 5 Mei Plein bij Hotel de Wereld is piepklein. De route van het Bevrijdingsdefilé is langer. Wie per se bij Hotel de Wereld wil zijn, moet lang van te voren klaarstaan. Klokslag vier uur is de officiële capitulatieherdenking door het Nationaal Comité Herdenking Capitulaties Wageningen 1945. Een kwartier later begint het defilé. 's Avonds pakt iedereen - veteraan of niet - een biertje en schuift aan bij een van de vele stadspodia met de muzieksoort van zijn keuze.

Programma's en plattegronden: www.4en5meiwageningen.nl

Vieringen in Nederland
Alleen om de vijf jaar is 5 mei een nationale vrije dag voor iedereen. Het aantal lokale bevrijdingsfeesten ligt dan ook wat lager dan in jubileumjaar 2010. Maar wie van zijn werkgever een dag vrij krijgt om Bevrijdingsdag 2011 te vieren, kan uit festivals kiezen in de (meeste) provinciehoofdsteden. Deze Bevrijdingsfestivals zijn vooral gericht op 16- tot en met 35-jarigen om hen duidelijk te maken dat 'vrijheid niet vanzelfsprekend is'. De muzikale ambassadeurs van deze boodschap zijn ditmaal Waylon, Moke en The Opposites & The Partysquad. Zij toeren 5 mei de hele dag door het land. Programma's zijn te vinden op: www.bevrijdingsfestivals.nl of www.4en5mei.nl

In hoofdstad Amsterdam is op 4 mei de nationale Dodenherdenking op de Dam. Daarbij is de koningin aanwezig. Een lokaal herdenkingscomité vraagt Amsterdammers met een woning die tussen 1940 en 1945 al bestond, die te markeren als er destijds Joden woonden. Dat toont de impact van de Jodenvervolging. Op 5 mei is er traditioneel een klassiek sluitstuk van het nationale bevrijdingsfeest: het Concert aan de Amstel. Maar ook daarna kun je in Amsterdam de vrijheid nog volop vieren. Zo begint op 7 mei een serie vrijheidsconcerten in de Nieuwe Kerk.

In het spoor van de vrijheid
Het toerisme om de Tweede Wereldoorlog en de bevrijdingoffensieven bloeit op bij steden als Arnhem en Wageningen. De Slag om de Grebbeberg in 1940, de Slag om Arnhem in 1944 en de Duitse capitulatie in 1945 in Wageningen zijn sleutelmomenten. Steeds meer toeristen uit binnen- en buitenland komen erop af. Oorlogsmusea en toerismebureaus werken beter samen om het verhaal van oorlog en bevrijding te vertellen.

Wie het verhaal van het bevrijdingsoffensief wil herbeleven, kan bijvoorbeeld de 'Liberation Route' volgen. Dat is een tocht langs 46 historische oorlogslocaties in Gelderland, waarvan er 26 deze maand zijn geopend. De route bestaat uit luisterplekken waar je met MP3-speler, iPod of mobiele telefoon sleutelverhalen over oorlog en bevrijding in 1944 en 1945 kunt beluisteren via hoorspelen. Die zijn gratis te downloaden op de website van Liberation Route. Veldkeien markeren de oorlogslocaties. Zo'n nieuwe luisterplek is er bijvoorbeeld op de Ginkelse Heide bij Ede, waar in september 1944 de geallieerde Airborne-luchtlandingen plaatsvonden.

De 'Liberation Route' moet uitgroeien tot de toeristische bevrijdingstocht van Zuid-Engeland via Arnhem tot Berlijn. Toerismebureaus uit alle tussenliggende landen slaan de handen ineen om Europa's bevrijdingsoffensief in samenhang te tonen aan toeristen.

Zie ook www.liberationroute.com

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden