Vrijheid van godsdienst moet met rust gelaten

Imams die verontrustende uitspraken doen kritisch bejegenen, dat is begrijpelijk. Maar het is zaak daarbij niet artikel 6 van de Grondwet, de vrijheid van godsdienst, in de waagschaal te stellen. De staat moet haar neutraliteit koesteren.

De huidige opwinding over de uitspraken van een aantal imams en de daarop geleverde commentaren van diverse zijden, nopen tot een nadere bezinning op de godsdienstvrijheid. Van verschillende kanten is gesuggereerd dat er 'grenzen' zijn overschreden. Er zou strafrechtelijk moeten worden opgetreden en er werd zelfs in een televisie-uitzending opgemerkt dat de wet in dit opzicht aangescherpt zou moeten worden.

Al die wat angstige en wat al te opportunistische opmerkingen dienen met de nodige voorzichtigheid te worden bekeken. Want hoe afschuwelijk de uitspraken van de geciteerde imams ook zijn, opportunistisch politiek gedrag kan tot grote schade lijden.

Ik wil daarom een rede aanhalen die toenmalig minister van justitie, prof. dr. E.H.M.Hirsch Ballin op 2 november 1990 voor het Thymgenootschap hield en welke rede is opgenomen in de bundel 'Religie in de Nederlandse samenleving'. Hij sprak over de verhouding van kerk en staat in een neutrale staat. Zelf spreek ik zo langzamerhand liever over de ongodsdienstige staat.

Hirsch Ballin verwees in zijn toespraak naar de Memorie van Toelichting bij artikel 6, eerste lid van de Grondwet, waarin is opgenomen dat men zijn godsdienst vrij mag belijden en wat er verstaan moet worden onder het woord 'belijden'. Hij betoogt dat dit belijden is toegestaan in het openbaar en dat men zich naar dat belijden mag gedragen. Artikel 18 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten zegt uitdrukkelijk dat de gewetens- en godsdienstvrijheid mede omvat 'de vrijheid hetzij alleen, hetzij met anderen, zowel in het openbaar als in zijn particuliere leven zijn godsdienst of levensovertuiging tot uiting te brengen door de eredienst, het onderhouden van de geboden en voorschriften, door praktische toepassing en het onderwijzen ervan'.

Hirsch Ballin verbindt daar de conclusie aan dat het 'godsdienstige en levensbeschouwelijk leven niet enkel kan worden gezien als uitsluitend een individuele vrijheid voor de binnenkamer, maar -terecht- wordt begrepen in grondrechten en wettelijke regels als door een gemeenschap gedragen en uit te dragen levensvorm'.

De oud-minister verbindt daar echter nog een andere conclusie aan, namelijk dat dit niet betekent dat neutraliteit van de staat wil zeggen dat deze zich geheel niet met de godsdienst en de levensbeschouwing zou mogen inlaten. Wel vindt hij dat de staat niet mag ingrijpen in de interne verhoudingen van de kerk, zoals de kerk geen bevoegdheden behoort te hebben terzake van staatszaken.

Men kan de vraag stellen of de roep om de gewraakte imams weg te sturen of het land uit te zetten wel door de beugel kan. Het is een interne zaak, raakt de interne verhoudingen van een kerkgenootschap en zo'n ingrijpen zou dus in strijd kunnen zijn met de interpretatie van artikel 6 van de Grondwet. Ik vind de bemoeienis van de burgemeester van Tilburg met de inhoud van de preken van de Tilburgse imam echt over de grens gaan.

Ten slotte de opmerkingen over de 'politieke islam'. De pot verwijt hier de ketel dat ze zwart ziet. Onze staatkundige geschiedenis is doordrenkt van de opvatting dat ons land 'een christelijke natie in protestantse zin' is. Pas de laatste halve eeuw heeft de staat zich, hoewel nog lang niet in elk opzicht, kunnen bevrijden van allerlei godsdienstige elementen. Ik voel me daar wel bij, maar ik zou de duizenden niet de kost willen geven die zoals de imams de natie islamitisch zouden willen maken, haar weer christelijk zouden willen maken.

Met andere woorden, hoe verontrustend de uitspraken van de imams op zichzelf ook zijn, artikel 6 van de Grondwet is te belangrijk om ermee te gaan rommelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden