Vrijheid is ook: het recht om je ongezond te gedragen

Paul Frissen

filosoof, bestuursvoorzitter Nederlandse School voor Openbaar Bestuur

Dat de mens een zondig wezen is, wil op de door het calvinisme ingepolderde moerasgronden maar niet tot de berusting en troost uit rijke roomse heuvellandschappen leiden. Men lijdt met gretigheid aan de zonde.

Wat zondig is blijkt historisch nogal variabel. De charleston, jazzmuziek, de lengte van haardracht en rok, buitenshuis werken, niet werken, seksuele voorkeuren.

Een opmerkelijke constante hierin vormen genotsmiddelen met hun verslavende roes. De oorlog die we daartegen voeren is van een tragische vergeefsheid. De drooglegging en de latere war on drugs brachten veel teweeg, maar niet het verdwijnen van het verlangen naar genot en roes. Ze blijken steevast een geweldig verdienmodel voor de georganiseerde misdaad. De maffia prefereert het verbod of de bizarre combinatie van legale verkoop en illegale inkoop, die bij ons gedogen heet. Resultaat: maatschappelijke ondermijning op grote schaal.

Het valt veilig te voorspellen dat het rookverbod dat de stichting Eindspel Tabak voor alle Nederlanders geboren vanaf 2017 wil invoeren dezelfde desastreuze effecten zal hebben.

Nu zou het zo kunnen zijn dat men vooral een symbolische maatregel wil, zoals zuidelijke landen de prostitutie verbieden en deze daarmee in een andere symbolische orde plaatsen: die van de illegaliteit. Ik weet echter dat voorman Rien Meijerink van Eindspel Tabakniet in deze categorieën denkt. Te vrezen valt dat hij het echt meent. Hij ziet de staat als hoeder van onze gezondheid. Liefst zou hij zijn eigen gewicht - hij is ongetwijfeld verwoed hardloper - tot collectieve norm willen verheffen. Mijn tegenwerping dat een goed gesneden kostuum ook helpt, zal aan hem niet besteed zijn.

Er is een principiëler bezwaar. Het verbieden van zondig gedrag leidt tot aantasting van de vrijheid van de mens. Die berust immers op zijn recht op duisternis, zijn recht om geheimen te hebben, zijn recht donkere gedachten en stille geneugten te koesteren.

De vrijheid van de mens betekent dat hij een recht heeft zich ongezond, onverantwoord en onbezonnen te gedragen. Wat ongezond is, wat onverantwoord en wat onbezonnen ligt altijd besloten in het oordeel van de ander.

De ander die het beter weet, die de kennis bezit, de waarheid kent en vooral ook beschikt over een royale hoeveelheid paternalisme. Hij doet het voor de bestwil van de ander. Vaak wordt dan het kind of de zwakke burger ten tonele gevoerd.

Ik gun Meijerink en zijn stichting hun kruistocht heus wel. Elke samenleving kent zeloten en fundamentalisten. God verhoede dat ze de macht in de staat weten te verwerven.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden