'Vrijhandelsoverleg met VS heeft transparantie nodig'

INTERVIEW Aart Jan de Geus: EU laat kans liggen om vertrouwen burgers te herwinnen

BRUSSEL - "Het gaat moeizaam, maar wel vooruit." Oud-minister Aart Jan de Geus, voorzitter van de Duitse Bertelsmann-stichting, is redelijk optimistisch over het vrijhandelsoverleg tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten, dat deze week zijn derde ronde beleeft in Washington. De gezaghebbende, internationaal gerichte denktank van De Geus heeft het afgelopen jaar vaak gepubliceerd over de positieve én negatieve aspecten van het beoogde akkoord tussen de grootste twee handelsblokken van de wereld.

Het periodieke overleg, afwisselend in Brussel en Washington, begon afgelopen zomer. Er zijn flink wat hoofdpijndossiers: de landbouw bijvoorbeeld en de regulering van financiële markten. Toch is het streven om eind volgend jaar klaar te zijn. "Dat is nog steeds haalbaar", zegt De Geus. Het wegnemen van handelsbarrières en vooral het harmoniseren van regels moeten beide partijen een enorme economische winst opleveren. Maar er zijn ook verliezers, schreef de Bertelsmann-stichting eerder dit jaar. Dat zijn vooral de andere grote handelspartners zoals Canada en Japan, maar ook veel ontwikkelingslanden.

Uw stichting heeft becijferd dat het Nederlandse bruto binnenlands product op termijn met 4,4 procent zal stijgen als er een vrijhandelsakkoord komt met de VS. Waar zit die winst precies in?

"Dat Nederland meer kan verkopen aan de VS, zowel producten als diensten. Andersom kunnen Amerikaanse producenten meer afzetten op de Nederlandse markt. De concurrentie neemt toe, dus kunnen we inkopen tegen een lagere prijs. Daarnaast zal Nederland profiteren van toenemende handel en groei in de ons omringende landen."

Hoe kan een land als Nederland de verliezers, bijvoorbeeld de ontwikkelingslanden, straks tegemoetkomen?

"Je zou de investeringen in die landen kunnen verhogen, of de landen uitnodigen om deel uit te maken van het vrijhandelsakkoord. Als ze niet meedoen, zullen ze in eerste instantie een nadelig effect ondervinden van een Amerikaans-Europese vrijhandel. Maar op termijn kunnen ze ervan profiteren. Kijk naar de landen in Noord-Afrika. Die kijken al een tijdje uit naar het herstel van de Europese economie."

De laatste weken groeit de kritiek op de geringe transparantie van het handelsoverleg. Deelt u die?

"In de eerste plaats: delicate onderhandelingen hebben vertrouwelijkheid nodig. Zo is ook mijn eigen ervaring geweest in de politiek. Maar dit is zo'n lang proces, dat het goed zou zijn om daar ook een dialoog met de bevolking in te bouwen.

"Hier ligt ook een kans voor Europa om het vertrouwen te herwinnen dat de laatste jaren zo snel is weggeëbd. Laat duidelijk zien dat zo'n akkoord in het belang van de burgers is, dat het de bedoeling is om economische groei te creëren zonder daarbij schulden op te bouwen. De laatste tijd is de discussie: bezuinigen of stimuleren. Dit is een prachtige kans om ook een ander verhaal te vertellen: vrijhandel met de Amerikanen biedt voordelen voor alle Europeanen, het dient niet alleen maar 'Brussel'."

De Europese Commissie heeft dat toch uit den treure gedaan? Die belooft ons al vanaf het begin gouden bergen.

"Het proces is inderdaad begonnen met een positieve campagne, maar dat moet nu een voortzetting krijgen. Aan zowel Europese als Amerikaanse kant is een nieuwe communicatiestrategie nodig. Een duurzaam resultaat heeft transparantie nodig. Dat geldt al ongeacht de recente geschiedenis van de eurocrisis en het afnemende vertrouwen van burgers. Het is door die recente geschiedenis alleen maar extra urgent geworden.

"Transparantie zal ten eerste de kwaliteit van de onderhandelingen bevorderen, ten tweede het draagvlak van de beslissingen vergroten, en ten derde het vertrouwen in de Europese groeipolitiek herstellen. Dat geldt zeker voor de delicate onderwerpen, bijvoorbeeld de financiële dienstverlening of de landbouw. Als er bij de onderhandelaars een idee is over de richting waarin het gaat, moet daarover publiekelijk gesproken worden. Die transparantie zien we nog niet genoeg. Er komt weinig naar buiten."

De onderhandelaars zeggen steeds dat de spionageaffaire rond de Amerikaanse inlichtingendienst geen rol speelt in hun contacten. Maar heeft die kwestie het overleg niet toch overschaduwd?

"Overschaduwd niet, maar er is zeker een steen in de vijver gegooid. Het is een stoorzender die door de Amerikanen weggenomen zal moeten worden. Ik kan me ook niet voorstellen dat databescherming helemaal niet gaat meedoen in de besprekingen. De vraag hoe je omgaat met big data en de commerciële kant daarvan moet uiteraard ook worden beantwoord in een handelsakkoord."

Ruim twee weken geleden was er opeens dat akkoord op Bali van de Wereldhandelsorganisatie WTO, waarmee wereldwijd handelsbelemmeringen verdwijnen. In hoeverre beinvloedt dat onverwachte akkoord het Amerikaans-Europese overleg?

"Je hoort juist het omgekeerde, dat het Amerikaans-Europese overleg een katalysator is geweest voor de andere landen in de WTO. Die dachten: laten we in ieder geval op wereldniveau een paar basisbepalingen vastleggen. Maar een vrijhandelsakkoord tussen de EU en de VS zal veel dieper en specifieker zijn dan het WTO-akkoord."

Minister van sociale zaken onder Balkenende
Aart Jan de Geus (Doorn, 1955) werkte van 1980 tot 1998 bij het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV), waar hij onder meer vicevoorzitter was. Van 2002 tot 2007 was hij namens het CDA minister van sociale zaken en werkgelegenheid in de kabinetten Balkenende I, II en III. Hij vervolgde zijn carrière in het buitenland. Van 2007 tot 2011 was De Geus vicesecretaris-generaal bij de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) in Parijs. Hij stapte over naar de Bertelsmann-stichting, een denktank in het Duitse Gütersloh. Daar is De Geus sinds augustus vorig jaar voorzitter van de raad van bestuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden