Vrijgemaakten bergen hun maatlat in de kast

Van een onzer verslaggevers ZWOLLE - Mede dankzij de Internationale conferentie van gereformeerde kerken (ICRC) hebben de gereformeerde kerken vrijgemaakt geleerd hun eigen kerkverband te relativeren.

In het recente verleden hebben de vrijgemaakten wel eens teveel hun eigen kerkelijke manieren vereenzelvigt met het ware geloof, constateert ds. J. Klamer. Als zendingspredikant in Irian Jaya en op Sumba leerde hij dat de kerkelijke traditie en de Bijbel uit elkaar gehaald moeten worden. Dat besef begint nu ook gemeengoed te worden in de gereformeerde kerken vrijgemaakt, die vroeger het verwijt kregen dat ze zichzelf als de enige ware kerk beschouwden. Volgens Klamer is “dat bepaald veranderd. Wij stellen niet meer de wijze waarop wij het geloof beleven en praktiseren als voorwaarde, wel stellen wij als voorwaarde de eenheid van het geloof.”

De ICRC, waar de gereformeerde kerken vrijgemaakt in 1981 een van de oprichters van waren, heeft daarin een niet te onderschatten rol gespeeld. Vanaf het begin troffen de gereformeerde kerken vrijgemaakt en hun dochterkerken in de traditionele emigratielanden daar kerkgenootschappen uit de angelsaksische, presbyteriaanse traditie zoals de Free Church of Scotland. Die hebben niet alleen eigen manieren, maar ook een andere belijdenis: de confessie van Westminster; geschreven vijftig jaar na de Heidelberger catechismus, de Dordtse leerregels en de Nederlandse geloofsbelijdenis. De discussies op de oprichtingsvergadering en de drie tot nu toe gehouden drie conferenties in Edinburgh, Langley (Canada) en nu in Zwolle gaan dan ook vaak over de overeenkomsten en verschillen tussen beide belijdenistradities. Vooral van vrijgemaakte kant werd regelmatig 'de Westminster' onder vuur genomen, bijvoorbeeld aangaande het onderscheid dat de Engelse belijdenis maakt tussen de 'zichtbare' en de 'onzichtbare' gemeente. De Schotse en Ierse lidkerken reageerden gepikeerd. Sinds wanneer zijn de 'drie formulieren van enigheid' de enig ware confessie en hoezo kan die worden gebruikt om andere gereformeerde belijdenissen op hun rechtzinnigheid te toetsen, kaatsten ze de bal terug.

Op de derde conferentie van de ICRC deze dagen in Zwolle is alles echter pais en vree. Dat het begrip en de acceptatie over en weer zijn gegroeid, laat de vrijgemaakte synode zien die tegelijk met de ICRC vergadert op ruim twintig kilometer afstand, in Ommen. Ze voelde zich aangesproken door de presbyteriaanse kritiek en heeft de regels voor contacten met andere kerkverbanden bijgesteld.

In de toekomst zal niet meer meteen de vrijgemaakte maatlat aangelegd worden om te zien of een kerkgenootschap de moeite waard is om mee samen te spreken, van nu af aan gelden het 'elkaar opbouwen' en 'met vertrouwen elkaar tegemoet treden' als uitgangspunten. Mits, zegt Klamer, de gesprekspartner een kerkverband is dat de gereformeerde belijdenisgeschriften niet alleen als basis heeft maar zich er ook aan houdt.

Hij is blij met de verandering: “Als wij telkens zeggen: je moet denken als de vrijgemaakten, dan kun je wat de kerkelijke eenheid betreft wachten tot de jongste dag.” Want, zoals een afgevaardigde van de Presbyterian Church in Korea tegen hem in de wandelgangen zei: “wij willen geen blauwdruk van Holland zijn”.

In de vrijgemaakte dochterkerk in Australie wordt daar nog wat strikter over gedacht. In een officiele verklaring aan het begin van de conferentie namens de Free Reformed Churches of Australia vroeg ds. C. Kleijn zich af in hoeverre er in de ICRC sprake is van de 'eenheid in geloof' waar in de grondslag over gesproken wordt. Bij hem thuis in Legana, Tasmanie verschillen de vrijgemaakten en de twee presbyteriaanse kerken nog altijd van mening over wie welkom is op de kansel en of je eerst lid moet zijn van een kerkverband eer je daar aan het Avondmaal mag. Maar in Zwolle zitten ze gedrieen broederlijk (zusters mogen niet afgevaardigd worden naar de ICRC) naast elkaar.

Onder een deel van de Australische vrijgemaakten bestaat ook zorg over de moederkerk. In vergelijking met drieeneenhalf jaar geleden, toen hij voor het laatst in Nederland was, is er meer onrust, zegt Kleijn.

In Zwolle werden vier nieuwe lidkerken toegelaten tot de ICRC. De ICRC telt nu vijftien leden, terwijl er nog eens waarnemers van negentien kerkgenootschappen de conferentie bijwonen. Het ontstaan en de groei van de ICRC hangen nauw samen met de ontwikkelingen binnen de Gereformeerde oecumenische raad (GOR). In 1978 stapte de Free Chuch of Scotland uit de GOR, boos dat de 'vrijzinnige' Gereformeerde kerken in Nederland in de raad mochten blijven. Ze zocht contact met de vrijgemaakten met de vraag of er niet een nieuwe gereformeerde internationale kon komen. De vrijgemaakte synode ging erop in, aangespoord door de deskundigen voor de betrekkingen met buitenlandse kerken, die erop wezen dat verschillende kerken door hun uittreding uit de GOR 'in een vacuum' terecht waren gekomen.

Een kleine helft van de in Zwolle vertegenwoordigde kerken zat of zit (nog) in de GOR. Zo zijn de Christelijke gereformeerde deskundigen voor de eenheid aanwezig (die in hun aanmeldingsbrief al hebben aangekondigd dat ze van plan zijn aan hun synode voor te stellen lid te worden). Er is een zware delegatie van de blanke Nederduitse gereformeerde kerk (nog altijd GOR-lid). En wat te denken van ds. C. N. Jansz van de Nederduits gereformeerde kerk van Sri Lanka, die in het dagelijks bestuur van de GOR zit ? De gestage groei van de ICRC zal zich voorlopig nog wel voortzetten, concludeert Klamer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden