VRIJE SCHOLEN

Trouw-onderwijsredacteur Edwin Kreulen vond zijn oude schoolschrift uit 1981 terug van het vak 'rassenkunde' en schreef er een beschouwing over. Ophef over het racisme-gehalte op Vrije scholen is er weliswaar om de paar jaar, maar inmiddels vlooiden de antroposofen het werk van grondlegger Rudolf Steiner toch nog eens na op mogelijk racisme.

Met de ogen van nu bekeken bevat Steiners werk inderdaad wel wat discriminerende passages, stelde een commissie vast. Vrije scholen - die volgens de commissie onderling sterk verschillen - moeten in elk geval het woord 'rassenkunde' niet meer gebruiken.

In Kreulens schooljaren was dat nog wel zo - maar dat was niet zijn grootste bezwaar tegen zijn Vrije school-tijd. Dat het een wereldvreemd type onderwijs is, vond Kreulen erger. Maar de twaalfde klas van het Nijmeegse Karel de Grote College, bleek tijdens een groepsdiscussie, struikelde vooral over de racisme-kwestie.

'Dat was misschien vroeger zo, maar nu niet meer hoor'

Hanneke: “Mijn moeder heeft in Den Haag op de Vrije school gezeten. In háár tijd heeft ze in haar schrift nog wel iets opgeschreven over negers, dat die dikke lippen hebben. Maar ik heb er in mijn schrift niks over staan. Het is gewoon veranderd.”

Nicolien: “Als een leraar in de klas zegt: 'een kenmerk van negers kan zijn dat ze dikke lippen hebben', dan schrijf je als leerling ook misschien wel op: 'negers hebben dikke lippen'.”

Docent Aardrijkskunde Peter Teunissen: “Ik zou in de klas altijd zeggen: de neger bestaat niet. Ten zuiden van de Sahara heb je heel veel verschillende soorten. Ik geef trouwens geen rassenkunde en ook geen volkenkunde, dat vind ik bullshit. Mijn vak gaat over de hele aarde. Volkenkunde bestaat niet meer.”

Hanneke: “Ik vind het wel oude koeien uit de sloot halen hoor, om over je schoolschrift van 1981 nog een artikel te schrijven.”

Docent geschiedenis: “Racisme is trouwens ook nog helemaal niet zó lang een issue.”

Docent Nederlands: “Jawel hoor. Halverwege de jaren zeventig al. Toen gaf ik les op een andere school.”

'Maar je bent er in elk geval geen racist van geworden'

Docent Peter Teunissen: “Is het nou echt nodig om op een school actief te wáárschuwen tegen racisme? Ik denk toch van niet. Als je maar de gelegenheid krijgt tot gezonde oordeelsvorming. Als ik een citaat uit 1902 op het bord schrijf, 'Het is niet wetenschappelijk bewezen dat de Aboriginal een menselijk wezen is', dan roept dat in een schoolklas van nu verontwaardiging op.”

“In theorie moet je vermogen tot zelfstandig oordelen op Vrije scholen zozeer gevoed worden dat, àls een leerling bijvoorbeeld - kijk ik hoop niet dat het gebeurt hoor, maar stel - zou zeggen: 'ik wil later voorman van de Centrumdemocraten worden', dat het dan in elk geval een zelfstandig oordeel is. Of vinden jullie dat we meer antiracisme in het onderwijs zouden moeten doen?”

Neueueueu, vinden zijn leerlingen. “Je zou het verkiezingsprogramma van de Centrumdemocraten wel kunnen behandelen bij maatschappijleer”, zegt iemand, “dan zien we vanzelf wat voor onzin het is.”

Nicolien: “Die neofascisten in Duitsland, je ziet toch meestal zo dat er in hun eigen leven gewoon iets is misgegaan.”

Nicolien: “Maar hoe verklaar je dat je achttien jaar nadat je zogenaamd racistisch onderwijs hebt gehad, helemaal vergeten bent dat je dat hebt gehad? Jullie doen nu net of het zo'n negatief artikel was. De boodschap ervan was juist: 'ik heb zelf zulk onderwijs gehad en toch ben ik geen racist geworden'. Dus ik vind het nog niet zo negatief.”

'Vrije scholen zijn niet zozeer racistisch; ze zijn wereldvreemd'/ 'Je leert hier anders, breder'

Noëlle: “We krijgen hier niet zoveel feitjes. Soms denk ik weleens: je leert hier om ergens omheen te praten. Dat je dan toch nog een voldoende krijgt, ook al wéét je eigenlijk niet zo veel. Het helpt als je om de vraag heen praat.”

Docent Peter Teunissen: “Maar Noëlle, vertel je er ook bij dat ik dat altijd afstraf? Ik zet wel een krul onderaan, maar in de kantlijn staat dan toch een streep hoor.”

Noëlle: “Ja, u doet dat wel. Maar wel als enige.”

Suzan: “Als je op een Vrije school zit, moet je dat wel altijd heel erg verdedigen en uitleggen. Dat je er zes jaar over doet en dat je dan nóg maar een mavo-diploma hebt.”

Joris: “Maar ik doe nu de vooropleiding voor de toneelschool, en ik heb er veel aan dat ik hier eurythmie (bewegingslessen volgens de beginselen van Rudolf Steiner, red.) heb gehad”.

Hanneke: “Ik vind dat hier weleens een sfeertje hangt van 'wat goed zijn we hier', hoor. Dat is belachelijk, maar soms sluipt het er toch in.”

Martijn: “Op een Vrije school leer je jezelf te zijn. Ik heb weleens gedacht: wat doe ik hier want je krijgt je papiertje niet. Maar een van de belangrijkste dingen is dat je leert om vrij na te denken. Mijn zus doet nu VWO in het volwassenenonderwijs. Daar krijg je in een ontzettend tempo alles door je keel geduwd.”

Nicolien: “Mijn broer zegt: 'Het is alleen maar stampen', nu hij op het VWO zit. Ik wil geen twaalf jaar stampen, zoals op de reguliere school. Kijk, ik zeg niet dat de Vrije school beter is, maar wel handiger.”

Joris: “Het is hier breder, niet beter.”

Hanneke: “Op andere scholen zijn ze tegenwoordig ook heel kunstzinnig hoor. Daarvoor hoef je niet speciaal naar een Vrije school.

Joris: “Maar op een andere school staan hier de alto's en daar de Nikes. Dat heb je hier toch een stuk minder.”

Martijn: “Sociaal zijn we hier echt beter hoor. Dat je gewoon met iedereen kunt opschieten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden