Vrije jongens

De Turkse gemeenschap is de meest ondernemende bevolkingsgroep van Nederland. In 2000 begon maar liefst elf procent van de Turken onder de beroepsbevolking met een eigen zaak. Dat is bijna twee keer meer dan het gemiddelde percentage starters onder allochtonen.De Turkse ondernemers laten zich graag voorstaan op hun imago van ras-zakenmensen, maar soms is de keuze voor een eigen bedrijf ook uit nood geboren. Reportage uit Rotterdam.

door Wilma van Meteren

Ismael Demirci

Marktkoopman

Zelf lust Ismael Demirci, marktkoopman, graag een harinkje, met een beetje ui. Maar dat was niet de reden om 'm te gaan verkopen. De rauwe vis is populair op de markt, en ook bij andere Turken wint hij terrein. Ze liggen te glimmen naast de typisch Nederlandse lekkerbekken. Sinds april zit Demirci (33) in de vis. ,,Een moeilijk product, dat wel. Maar een nieuwe uitdaging, daar hou ik van'', zegt hij. Samen met zijn vrouw Derya staat hij op de Rotterdamse markten.

Sinds 1990 is hij zelfstandig ondernemer. Maar het ondernemerschap zit eigenlijk in zijn genen, hij is een echte vrije jongen. Ooit was Demirci pijpfitter. Net als andere buitenlanders had hij last van discriminatie. Kwam het aan op schoonmaken van de werkplaats dan waren de Turken de klos. Hij hield het niet vol en koos voor een ander vak.

Het verbaast hem niet dat zoveel Turken net als hij een eigen nering beginnen. ,,De meesten zijn bereid heel hard te werken. Bij een baas lopen ze tegen een plafond: je kunt niet meer verdienen en je kunt niet doorgroeien. De enige oplossing is voor jezelf beginnen, ook al moet je vaak nog harder werken.'' Demirci haalde zijn middenstands- en ondernemersdiploma en vakdiploma in groente en fruit in de avonduren. Ervaring deed hij op bij een marktkoopman.

In het begin deerde het hem niet dat om halfvier 'sochtends de wekker ging en hij pas om acht uur thuis was. De groente en fruit zorgden voor een aardige verdienste. Hij opende in 1993 nog een snackbar, maar dat liep na een succesvol begin faliekant mis door problemen om betrouwbaar personeel te vinden. ,,Na de markt moest ik zelf 'savonds de snackbar in.'' Het brak hem op en kostte hem zijn huwelijk.

Hij is er echter niet de man naar om het hoofd te laten hangen. Waarschijnlijk spelen zijn roots mee: hij komt uit een ondernemend gezin. Zijn vader werd als kok door een groot bedrijf in Den Bosch naar Nederland gehaald. Jarenlang werkte hij in fabrieken. Moeder Demirco en zoon Ismael, inmiddels twaalf jaar, kwamen later. Naast het fabriekswerk begonnen zijn ouders samen op de 'zwarte markt', destijds in Zaandam, een handel in stoffen. Toch doet hij het anders dan zijn ouders. ,,Ik blijf hier, ik voel me Nederlander.''

Mahmut Ileriok

Bakker

Abant heet de bakkerij van Mahmut Ileriok, het Turkse spiegelbeeld van de Nederlandse bakker Klootwijk, waarmee hij de winkel in Rotterdam-Zuid deelt. De zoete geuren van het knip-wit, allison en krentenbollen mengen zich met de kruidige lucht van Mahmuts ovenverse specialiteit: de Turkse pizza.

Aan een bloemstukje op de toonbank is te zien dat zijn zaak nog maar net open is. Drie weken geleden sprong Mahmut Ileriok (27) in het diepe. Sinds zijn komst naar Nederland in 1995, voor gezinshereniging met zijn Turks-Nederlandse vrouw, werkte Mahmut, die in Turkije een baan had bij een gerenommeerd restaurant, voor een uitzendbureau. ,,Nu eens een paar maanden hier, dan weer daar, 'sochtends, 'savonds. Het vergde heel veel van mij en van mijn gezin.'' Niettemin benutte hij zijn tijd als uitzendkracht bij Turkse bakkerijen en restaurants goed. Behalve het vak van bakker leerde hij er ook Nederlands. Enkele maanden geleden passeerde hij het winkelpand aan de Beijerlandselaan met een affiche 'te huur'. Met financiële hulp van familie en kennissen kocht hij zich in. Zijn neef, die een eindje verderop een slagerij heeft, adviseerde hem en springt bij. Het ging toen nog om slechts de linkerhelft van de winkel, maar de Nederlandse bakker in de rechterhelft zocht iemand die het over wilde nemen. Dus is Mahmut nu baas van de hele zaak, al blijft Klootwijk de bakkersproducten voor de ene helft leveren. Dat is een bewuste keuze omdat hij ook Nederlandse klanten wil houden. Menigeen heeft een uitstapje gewaagd naar de overkant voor de aankoop van een Turkse pizza. Sommigen durven de baklava aan. Maar er zijn ook Nederlandse klanten weggebleven sinds hij de zaak overnam, zo'n twintig procent, schat hij. Met kwaliteit en een vriendelijke bediening -hij is nog steeds op zoek naar een Nederlands-Turks meisje voor de Nederlandse broodafdeling- probeert hij het te redden. Hij maakt dagen van meer dan twaalf uur. ,,Ik verdien nu nog niet veel. Maar ik werk nu tenminste elke dag op dezelfde plaats.'' Hij mist ,,vrijwel alles in Turkije, behalve de economie en de politiek''. Mocht hij hier als ondernemer slagen, dan komt hij misschien ooit aan zijn droom toe: een Turks restaurant aan de Lijnbaan.

Halil Arioz

Adviseur

De straat van Halil Arioz (28), bedrijfsadviseur, is hét voorbeeld van Turks ondernemerschap. Garages, keuringstation, auto-onderdelenshop, audio-hifi en -als vreemde eend in de bijt- een agrarisch loonbedrijf: allen gerund door Turken getuige de uithangborden.

Het morsige bureau in de garage aan de Mathenesserdijk is niet zijn gebruikelijke werkplek. Hij valt vandaag in voor de baas, een goede vriend uit zijn schooltijd. Het is op dit moment in zijn eigen bedrijf, Inter MM (International Match making), minder druk.

Vorig jaar op 1 juli is hij als zelfstandig bedrijfsadviseur begonnen nadat hij ontslag had genomen bij een adviesbureau waar hij terecht was gekomen na zijn hbo-opleiding personeel en arbeid in Nederland. Ondanks de onregelmatigheid van inkomsten kan hij zijn gezin (vrouw en dochtertje van anderhalf) er mee onderhouden. Zijn overheadkosten zijn gering. Voorzover hij niet op pad is, werkt hij thuis, met slechts een computer en mobiele telefoon. Hij adviseert het midden- en kleinbedrijf van met name allochtonen. ,,Ik zou iedereen kunnen helpen. Maar voor allochtonen kan ik meer betekenen, omdat ik hen beter begrijp en Turks spreek.''

Hij zet zich ook vrijwillig in voor Annifer, een stichting door ondernemers voor ondernemers die landelijk actief is. Hij helpt bij het opzetten van cursussen in boekhouding, marketing en computergebruik. Er moet nog heel wat werk worden verzet om sommige Turkse ondernemers op niveau te brengen. ,,Binnenkort ben je analfabeet als je de computer niet beheerst.'' Het mooiste werk vindt hij het adviseren van 'cleane' bedrijven. In ondernemingen die bungelen aan een zijden draadje ziet hij weinig brood. Daar is het vaak zo'n chaos, bijvoorbeeld in de boekhouding, dat er nauwelijks te redden valt.

,,Startende Turkse ondernemers willen nogal eens blindelings een zaak overnemen, zonder de boeken en de jaarverslagen te raadplegen. Er gebeurt nog veel te veel op vertrouwensbasis'', is zijn ervaring. Redt hij het zelf niet met zijn eigen bedrijfje, dan is hij ervan overtuigd zo elders aan de slag te kunnen. ,,Ik heb een groot netwerk.'' Denkt hij er ooit aan zich te vestigen in Turkije? ,,Nee, eerder nog in Amerika of Australië.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden