Column

Vrije dagen cadeau doen verpest de werksfeer

Beeld thinkstock

Rijksambtenaren mogen vanaf nu hun vrije dagen cadeau doen aan collega's die dat nodig hebben. Lodewijk Asscher, minister van sociale zaken, maakte het nieuwtje tijdens de Libelle Zomerweek bekend.

Mensen die anderen in staat stellen hun zieke kinderen of oude vader beter te verzorgen: het is een hartverwarmende gedachte. Vooral wanneer zij daarbij bereid zijn iets van henzelf op te offeren.

De gemeente Amsterdam heeft er al goede ervaringen mee opgedaan. 'In 2015 schonken 87 ambtenaren in totaal 170 verlofdagen aan 43 mantelzorgende collega's', zo meldde het persbericht. Toch blijf ik een beetje sceptisch.

Liever een bonus
Onwillekeurig denk ik terug aan de film Deux jours, une nuit van de gebroeders Dardenne. Daarin krijgt de enigszins labiele Sandra op vrijdagmiddag ontslag aangezegd bij het bedrijf waar ze werkt. De rest van het personeel heeft mogen kiezen tussen haar aanblijven of een bonus van duizend euro de man. Méér kan het bedrijf financieel niet opbrengen, zegt de directeur. En dus valt de stemming uit ten nadele van Sandra.

Een weekend lang probeert ze haar collega's om te praten. Hoe het afloopt zal ik niet verklappen, maar niemand zal zich erover verbazen dat het kantje boord blijkt. Niet alleen om dramatische redenen. Bijna iedereen die zich door Sandra niet laat overtuigen heeft daar een goede reden voor. Een studerende dochter, een echtgenote die net zelf ontslagen is, een elektriciteitsrekening die anders niet betaald kan worden. Of de angst dat zijn tijdelijke arbeidscontract niet verlengd zal worden - want de werkgever staat duidelijk níet aan Sandra's kant.

Vooral bij dat laatste begint het te wringen. Nogal wat van Sandra's collega's is beducht voor de reactie van de anderen. Ook dat is te begrijpen. Met hen zitten ze misschien nog jaren opgescheept en wrok kan lang duren. Het éne weekend waarin Sandra haar bestaan probeert te redden is al voldoende om de ploeg op maandagochtend diep en gewelddadig te splijten.

Tekortschieten
Zo dramatisch zal het er op rijksambtenarenniveau niet aan toegaan. Anders dan bij Sandra raakt een cadeau gegeven verlofdag alleen de gever en de ontvanger. Maar waar moraal en goedhartigheid om de hoek komen kijken, zijn de tenen al snel lang en gevoelig. Want wie voelt zich, al is het maar heimelijk, niet een beetje tekortschieten wanneer collega Piet twee vrije dagen opoffert aan collega Marie met thuis een gehandicapt kind, en hijzelf niet? En wie zal dat ook niet een beetje aan Piet en Marie zelf menen te kunnen merken - onder de vergoelijkende dekmantel van vrijwilligheid en begrijp-ik-best?

In de film moet Sandra voortdurend duidelijk maken dat zij niet de oorzaak is van het dilemma. Dat is de verantwoordelijkheid van de directeur. Maar intussen zitten de werkgevers er maar mee. Zij dragen als eersten de consequenties van een verpeste, achterdochtige arbeidssfeer.

Ongewilde morele dwang
En dan komt Lodewijk Asscher om de hoek kijken. Want hoe goedbedoeld zijn initiatief ook mag zijn, het zal op zijn beurt sommige ambtenaren ongetwijfeld in een penibel moreel conflict brengen. Noem het de privatisering van de arbeidsvoorwaarden: niet de leidinggevende bepaalt de rechten en plichten van de werknemer, maar de persoonlijke verhouding tussen collega's onderling.

Dat oogt ongetwijfeld hartelijk en solidair. Maar de ontaarding ligt erin al vervat, en niet eens diep onder de oppervlakte. Waarom de ene collega (beter in het uitdragen van eigen verdriet, assertiever of ongegeneerder) wel te hulp schieten en de binnenvetter niet? Waarom het risico lopen van ongewilde morele dwang? En waarom verlofdagen behandelen als een soort luxe, in plaats van als de levensnoodzaak van een werknemer onder almaar toenemende prestatiedruk?

Sommige ambtenaren of werknemers hebben vanwege private omstandigheden misschien wat extra vrije tijd nodig. Maar de leidinggevende, niet de collega, moet daarover beslissen. En laat de werkgever er mogelijkheden voor scheppen, in plaats van zijn verantwoordelijkheid af te schuiven op de werkvloer. Daar wordt een baas tenslotte voor betaald.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden