Vrije arts, verplicht pensioen

Artsen worden steeds meer vrije ondernemer. Maar dan moet ik ook zelf mijn pensioen kunnen regelen, zegt een Rotterdamse dokter die vecht om uit het verplichte pensioenfonds te mogen.

Artsen die in loondienst zijn, bouwen via hun werkgever een pensioen op. Maar veel dokters zijn vrijgevestigd. Om al die chirugen, internisten, psychiaters en andere specialisten van dienst te zijn, is ooit de verplichte pensioenregeling bedacht. Wettelijk vastgelegd, met de pensioenvereniging BPMS die het fonds SPMS beheert. Zolang de vereniging kan aantonen dat minstens de helft van de vrije dokters lid is, heeft die organisatie het mandaat om bij alle vrijgevestigden pensioenpremie in rekening te brengen.

En zo betaalt ook Mustafa Albayrak (38), anesthesioloog in het Rotterdamse Maasstadziekenhuis, bijna 2400 euro per maand aan het pensioenfonds. Sinds hij ging werken in 2008. Maar onder protest: hij wil uit het fonds. En zijn eigen zaakjes regelen voor na zijn 67ste. Hij schat op basis van cijfers van het fonds in dat men hem 35.000 euro aan jaarlijks pensioen zal uitkeren, maar heeft zijn twijfels of het ooit zover komt. "Of het pensioen dan nog bestaat, is heel onzeker. Ik denk bovendien dat de kans groot is dat ik helemaal niet lang van dat pensioen gebruik zal maken. Specialisten, en zeker anesthesiologen, behoren tot de werkenden die het meest voortijdig overlijden. Je moet altijd alert zijn, letten op de vitale functies van mensen die worden geopereerd, als je dat niet doet kan het in een paar seconden misgaan. Mensen denken vaak dat artsen veel verdienen, maar wij zijn altijd bezig en de prijs die we betalen is hoog. Ik ben eigen ondernemer, ik vind dat ik daarom mijn eigen pensioen moet kunnen regelen."

Belastingvoordelen, partnerpensioen, het feit dat alles voor hem wordt geregeld: de Rotterdamse dokter is niet te overtuigen van de voordelen. Zeker niet nadat hij drie jaar geleden het jaarverslag over 2010 van de pensioenvereniging bestudeerde. Het fonds keerde dat jaar ruim 170 miljoen uit. Aan bestuur en ondersteuning ging 4,6 miljoen op. Vooral voor het beheer en de uitvoering, maar ook ruim 4 ton als 'bestuurskosten'. In de jaren daarna is het beeld ongeveer hetzelfde.

"70.000 euro per bestuurslid; veel te veel", concludeert de arts. En dan is er ook nog die eis dat voldoende mensen lid moeten zijn. In datzelfde jaar telde de BPMS ruim 5500 leden, op een totaal van 7000 vrijgevestigden. Met die representativiteitseis zat het dus wel snor. Maar Albayrak telt in artsenregisters veel meer vrijgevestigden. Vier op de tien ziekenhuisartsen zijn in loondienst, even zoveel vrijgevestigd en de rest combineert beide vormen. Die laatste groep moet je meetellen, zegt Albayrak. Hij becijfert de doelgroep op ruim 12.000, en dan haalt het fonds de 50 procent niet.

Dreigement

De anesthesioloog vindt bovendien dat het pensioensfonds mensen onder druk zet om deel te nemen. "Je wordt opgespoord en moet direct betalen. Doe je dat niet, dan volgt al snel het dreigen met boetes en met deurwaarders." Genoeg argumenten om vrijstelling te vragen van het pensioenfonds, dacht hij destijds. Maar de stichting zelf verleende die niet en ook het ministerie van sociale zaken wees erop dat de stichting genoeg leden heeft, en dat de wet nu eenmaal de wet is.

Van de Rotterdamse rechtbank kreeg de arts een jaar geleden evenmin een pensioenexit, maar de rechter vond wel dat het ministerie nog een keer goed alle argumenten van Albayrak moest bekijken en een nieuw besluit moest nemen. Dat besluit kwam er, maar ook daarin kreeg Albayrak ongelijk, zodat hij weer naar de rechter stapt - die zaak dient volgend jaar.

Voorzitter Milco Linssen van de Vereniging van Vrijgevestigde Medisch Specialisten kan zich de kritiek van Albayrak wel voorstellen. "Iedere ondernemer heeft de vrijheid om zijn pensioen te regelen. Artsen worden volgend jaar nog verder ondernemer dan ze nu al zijn, maar zij hebben die mogelijkheid niet. Dat wringt. Aan de andere kant, als zo'n fonds nu eenmaal democratisch is ingesteld, moet je je wellicht plooien. En ik begrijp ook wel dat de uitvoerders van zo'n fonds ervoor zorgen dat ze de premie binnenhalen. Maar er is veel voor te zeggen om Albayrak zelf zijn pensioen te laten regelen."

Ondertussen morrelt Albayrak zelf aan de representativiteit van het pensioenfonds. "Ik betaal de premies die ik moet betalen, ik heb geen zin in gedoe met deurwaarders. Maar ik ben geen lid van de vereniging."

Onlangs ging de site 'ikbentegenspms' in de lucht. Inmiddels hebben volgens hem vrijgevestigden daar 'massaal' hun steun betuigd. Volgend jaar moet de pensioenvereniging opnieuw aantonen dat meer dan de helft van de vrijgevestigden er lid is.

Ondernemers hebben de vrijheid om hun pensioen te regelen. Vrijgevestigde artsen hebben die mogelijkheid niet.

Het verplichte pensioen

Medisch specialisten zijn niet de enigen in de zorg die een verplicht pensioen hebben als ze niet in loondienst zijn. Huisartsen - ook als ze eigen baas zijn - hebben hun eigen pensioenfonds: SPH. Ook voor fysiotherapeuten en verloskundigen is er een eigen fonds. En buiten de zorg komt het ook voor, neem bijvoorbeeld het fonds voor havenloodsen BPL.

In 2011 schatte onderzoeksbureau Regioplan dat 0,8 procent van de Nederlandse werkenden bij een dergelijk fonds zit.

Het beroepspensioenfonds CFK voor profvoetballers haalde bijna twintig jaar geleden de (wereld)pers toen de Brazilliaanse verdediger Marcio Santos dreigde een transfer naar Ajax te laten afketsen omdat hij geen premie wilde afdragen. Het fonds toonde zich bereid hem ontheffing te geven.

'Uitzonderingen tasten solidariteit aan'

"Vrijwel alle vrijgevestigde specialisten meldden zich bij onszelf aan. De afgelopen jaren hebben we er honderd opgespoord. Soms schrikken mensen daar in het begin even van. Maar het is onze wettelijke taak. En we willen niet in de situatie komen waarin bijvoorbeeld nabestaanden van een overleden specialist bij ons aankloppen met de vraag: waar is het pensioen gebleven?", zegt directeur Jeroen Steenvoorden van de SPMS.

Wie echt niet betaalt, kan inderdaad een deurwaarder verwachten. "Anders lopen we het risico dat sommigen niet betalen."

Specialisten die nu met pensioen gaan, ontvangen volgens Steenvoorden jaarlijks een uitkering tussen de 40.000 en 50.000 euro. "Voor velen is dat in die levensfase een belangrijk deel van hun inkomen. En in onze calculaties houden wij er rekening mee dat medisch specialisten doorgaans een paar jaar ouder worden dan de rest van de bevolking." Iemand uitzonderen is volgens de SPMS-directeur niet alleen wettelijk onmogelijk, het zou ook de solidariteit van het pensioen kunnen aantasten. "Wij schrijven iedereen in, ongeacht hoe gezond men is. Dat helpt om de premies laag te houden." Steenvoorden zegt dat het onmogelijk is om iedere specialist mee te tellen die in de avonduren bijklust. "Die hebben vaak al een goed pensioen via hun loondienst."

De bureaukosten van de SPSS zijn volgens Steenvoorden ook nodig voor bijvoorbeeld de pensioenadministratie en alle brieven naar de leden. In de post 'bestuurskosten' zitten ook de kosten voor externe adviseurs.

In het jaar 2010 ging volgens hem 240.000 euro naar de acht bestuursleden - gemiddeld 30.000 dus. "Wij gaan ervan uit dat ze een dag per week aan dat werk besteden en compenseren ze voor het salaris wat ze daardoor niet kunnen verdienen in het ziekenhuis. Onze kosten liggen niet heel laag, maar met een fonds van inmiddels 8,5 miljard euro wordt verwacht dat we kwaliteit bieden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden