Vrij spel voor Erdogan na uitspraak

Nu zijn AK-partij mag blijven bestaan, heeft premier Erdogan voorlopig geen last meer van de bureaucratie en de generaals. Wat gaat hij doen met Turkije?

De ramen waren gelapt, de vloeren geveegd en de door de zon vergeelde posters van de premier vervangen door nieuwe. Overal in het land waren de AK-partijkantoren een dag voor de belangrijke uitspraak van de rechters als een Turkse bruid versierd. De versieringen zijn niet voor niets geweest. De aanhangers hebben nu wat te vieren. Hun partij mag blijven bestaan in Turkije. Maar de vraag is of de versierde bruid een baby kan baren die ’democratie’ heet.

Er is een strijd geleverd die rijk was aan tranen en zweet. De ’kemalisten’, aanhangers van de streng-seculiere lijn van de grondlegger van het moderne Turkije Mustafa Kemal Atatürk, hebben al hun troeven ingezet om de regerende moslim-democraten van premier Tayyip Erdogan uit te schakelen. Vorig jaar gingen miljoenen seculieren de straat op om te demonstreren tegen de AKP, de legertop greep in in de politiek en trachtte de verkiezing van de nieuwe president te sturen.

De kiezers werd vervolgens gevraagd om met hun stemmen de seculiere staat van Atatürk te redden. Toen de algemene verkiezingen een klinkende overwinning voor de AK-partij opleverden, werd de hoop gevestigd op de hoogste rechters. Maar ook dat heeft niet mogen baten. Zij verboden de partij niet, maar legden slechts financiële sancties op. ’Een waarschuwing’, noemden ze dat.

Het laatste fluitsignaal heeft dus geklonken, Erdogan is de grote winnaar. Hij zwaait nu de scepter in een land waar hij voorlopig geen last meer zal hebben van de bemoeienis van de bureaucratie en de generaals in de politiek.

Erdogan heeft vrij spel. De vraag is wat hij zal doen met Turkije. Komt hij met een nieuwe, democratische grondwet, of zal hij dezelfde route bewandelen als zijn kemalistische voorgangers om de maatschappij op zijn manier te transformeren? De kemalisten hanteerden een zeer autoritaire, Baath-achtige wijze van regeren om het volk in de ban te houden van de Atatürk-gedachte. Gaat de AKP dezelfde methode gebruiken om Turkije te islamiseren of zal het land, verschoond van de bemoeienis van het leger, richting de EU lopen?

Een van de intellectuelen die zeer actief heeft gestreden tegen een verbod op de AKP is schrijver Ahmet Altan. Volgens hem heeft Turkije het afgelopen jaar eerst te maken gehad met een poging tot staatsgreep van de generaals en vervolgens met een couppoging van de rechters.

Hij zegt: „Beide pogingen zijn gelukkig mislukt. Maar het is de rechters wel gelukt om de AK-partij een messteek toe te brengen met hun argument dat de partij wel degelijk een gevaar voor het seculiere systeem is. Vroeg of laat zullen de kemalisten weer proberen om de democratie te schaden. Daarom zou de AK-partij zonder tijd te verliezen moeten werken aan de nieuwe grondwet.”

Turkije moet volgens Altan af van de huidige grondwet, die door militaire coupplegers is geschreven. „Met deze grondwet zal Turkije nooit het land worden waar het leger zich enkel met militaire zaken bezighoudt, de vrijheden van minderheden gegarandeerd zijn, waar vrijheid van meningsuiting gewaarborgd is en waar alle burgers dezelfde rechten hebben.”

Is hij niet bang dat de AK-partij geen boodschap heeft aan democratie en EU-criteria? Altan: „In het verleden heeft de AK-partij laten zien dat ze al te graag een consensus wilde sluiten met suspecte krachten binnen de seculiere elite. Zolang de partij niet aangevallen werd, vond men het best dat democratie en mensenrechten met voeten werden getreden. Ik hoop dat ze nu eindelijk inzien dat echte democratie en het doorgaan met het EU-proces de enige weg is om te overleven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden