Vrij leven zonder paspoort of grens

Toneel

Garry Davis Marjolijn van Heemstra/ Ro Theater ****

Ze staat er ongemakkelijk bij in haar gouden glitterpak met hoge hoed. Voor een rood fluwelen gordijn heet theatermaakster Marjolijn van Heemstra ons welkom bij haar nieuwe voorstelling 'Garry Davis', die ze maakte bij het Ro Theater. Maar halverwege haar introductie draait de brutale volgspot langzaam weg en zet Van Heemstra in het donker.

Theatraliteit met volgspots, rookmachines en rode gordijnen is ook niet helemaal Van Heemstra's stijl. De afgelopen jaren maakte ze indruk met haar documentaire voorstellingen 'Family '81' en 'Mahabharata'. Beide gingen over de vraag in hoeverre mensen in een geglobaliseerde wereld met elkaar verbonden zijn. Ze deed dat veelal op een vrijwel kaal toneel, als zichzelf.

Ook 'Garry Davis' had een documentaire moeten worden, vertelt Van Heemstra als ze haar spot weer heeft teruggevonden. Uitgangspunt was de opmerking van een Libanese vriendin die geen visum kreeg om haar te bezoeken. Die vond dat zij als mens blijkbaar minder waard was dan Marjolijn die wel vrijelijk tussen Beiroet en Schiphol mag reizen.

In haar zoektocht naar een antwoord op die ongelijkheid stuit Van Heemstra op mensenrechtenactivist Garry Davis, een excentrieke ex-musicalster die de hele wereld rondreisde op zijn zelfverzonnen wereldpaspoort. Natiestaten zijn de bron van ongelijkheid tussen mensen en die zouden dus niet moeten bestaan, vindt Davis. Als wij ons verbeelden dat ze niet bestaan en onze rol als wereldburger beter spelen dan politici en douanebeambten, dan is het mogelijk een gat in hun - ook maar verzonnen - systeem te schoppen. Toch ervaart Van Heemstra, nadat ze na het zwaaien met haar eigen wereldpaspoort op Schiphol in detentie belandt, dat systeem als tamelijk weerbarstig.

Van Heemstra is een bevlogen vertelster en een nog betere schrijfster. Ze weet van haar verhaal over haar bezoek aan Davis en haar confrontatie met de stugge douanebeambte op Schiphol een meeslepend en ontroerend groter verhaal te maken over ongelijkheid, idealisme en verbeelding.

De samenwerking met regisseur Jetse Batelaan blijkt daarin een gouden greep. Hij durft Van Heemstra in een extreem theatrale vorm met glitterhoed en ukelele te dwingen die ze uit zichzelf niet snel gekozen zou hebben. Het legt een mooie extra laag onder haar verhaal. Net zoals Van Heemstra van Davis moet gaan geloven in haar rol als wereldburger, went ze ook langzaam aan haar rol als musicalster. Ze speelt haar rol zo voorbeeldig dat je graag in Davis' ideale wereld zonder paspoorten en grenzen zou willen geloven.

Robbert van Heuven

Tot eind 2013 nog te zien in diverse theaters. www.rotheater.nl

Klassiek

Beethoven-cyclus Koninklijk Concertgebouworkest **

Het meest bijzondere aan de vrijdag begonnen Beethoven-cyclus van het Koninklijk Concertgebouworkest? Een idioot in tweeën geknipte Tweede symfonie.

Volgens dirigent Iván Fischer, die na een tuttige uitvoering van de Eerste symfonie het woord tot de zaal richtte, is elk deel van een Beethoven-symfonie een kunstwerk op zich. O ja? En wij in de zaal moesten na elk deel natuurlijk wel voldoende uitgerust zijn om het volgende op waarde te kunnen schatten. Na zes delen - vier van de Eerste symfonie en twee van de Tweede - hadden wij volgens Fischer rust nodig, en dus was het middenin de Tweede zomaar ineens pauze. Tijd voor een kopje thee.

Met permissie: wat een potsierlijke flauwekul. En mogen we misschien zelf uitmaken of we moe zijn? Onbegrijpelijk dat de artistiek verantwoordelijken van het KCO dit hebben getolereerd. Het humeur was trouwens vóór Fischers pedante toespraakje al gevaarlijk richting nul gezakt.

Zijn interpretatie van de Eerste symfonie was er een van het super gesoigneerde soort. Beethoven op z'n saaist. Zo'n opzet van het tweede deel in deze symfonie bijvoorbeeld. Netjes en verzorgd, met een orkest in topvorm. Weinig op aan te merken. Maar het was alsof een perfect getrimde en geparfumeerde poedel voorbij trippelde.

Nee, in Fischers Beethoven-interpretatie werd gehakt, maar er vielen hoegenaamd geen spaanders. De Hongaarse dirigent heeft goed gekeken naar wat er op Beethoven-gebied de laatste decennia allemaal is gepasseerd. De invloed van de authentieke uitvoeringspraktijk was terug te zien aan de ongebruikelijke opstelling van het orkest, met de contrabassen op een rijtje achteraan, en terug te horen in het spaarzame gebruik van vibrato. Maar de opwindende ruigheid die Harnoncourt, Brüggen, Gardiner of Norrington in deze muziek kunnen genereren, was ver te zoeken. Die twee trompetten bijvoorbeeld die aan het slot van het eerste deel van de Tweede zo rauw door het klankbeeld kunnen scheuren - volkomen weggeretoucheerd.

In de Vijfde symfonie werd het wel wat beter, maar ook hier eerder aangeharkte passages dan op elkaar botsende noten. Die welriekende poedel veranderde hier dan misschien wel in een Rottweiler, maar het was er eentje die zijn tanden niet durfde te laten zien. En die drie eenzame trombonisten helemaal achter op het podium waren, net als die knip in de Tweede, meer een 'kijk-mij-eens'-effect dan een artistieke keuze die iets waardevols toevoegde.

Jammer hoor, maar deze humorloze avond vol malle gekkigheid belooft niet veel goeds voor het vervolg. De bomvolle zaal dacht daar overigens wel heel anders over.

Peter van der Lint

Derde en Vierde symfonie op 30 en 31 mei.

Mime

'Het leven, een gebruiksaanwijzing' Jakop Ahlbom ***

Eigenlijk is het treurigheid alom. De vrouw met benepen knot en hooggesloten jurk die secuur de thee opdient, kopje voor kopje, en dat telkens weer. De zakenman die thuiskomt, strak in het pak, en een ritueel maakt van het slikken zijn hoofdpijnpil, en dat telkens weer. Het grijzemuizenvrouwtje dat een bakje sla eet met stokjes, een kruis slaat voor een gebed en een kaars aansteekt. En dat telkens weer.

En dan is er nog de oude man met parkinsonhanden, met tergend gerinkel van zijn theekopje. En de vrouw die toilet maakt, de door zijn vrouw verwaarloosde man, enzovoort enzovoort. De mimetheatervoorstelling 'Het leven, een gebruiksaanwijzing' van Jakop Ahlbom is een komen en gaan van zeventien personages, die onafhankelijk van elkaar hun routine uitvoeren - in eindeloze herhaling.

De kamer waar zich dit afspeelt - een bankstel, bed, tafel, dressoir en achteraf een keukentje - is de samenleving op microniveau; alsof iedereen uit een flat in één ruimte is gepropt. Geen wonder dat de individuele routines in elkaar verstrengeld raken, waarin de kleinste veranderingen leiden tot vervreemding en ontreddering, tot komische aanvaringen, een exploderende keuken, en ten slotte een totale Felliniaanse heksenketel.

De voorstelling zou gebaat zijn geweest met meer vaart, want in de cumulatieve ontregeling van deze mensen, steeds gekker, steeds meer chaos, ligt klein drama van grote intensiteit besloten. Hierin zien we de diepmenselijke miniatuurtjes waar Ahlbom, meester in veelzeggende, ontroerende details, zo goed in is. Dan kan het gebeuren dat het rinkelende kopje van de man met parkinson eindelijk door de thee opdienende vrouw wordt ingeschonken. Of dat de verwaarloosde man gewoon lekker het bed induikt met de verleidelijke toiletmakende vrouw.

'Het leven, een gebruiksaanwijzing' is minder gelaagd dan eerdere voorstellingen van VSCD-mimeprijswinnaar Ahlbom. Jammer, omdat de regie wat eendimensionaal oogt; tegelijk biedt dat juist alle ruimte en focus voor de onderliggende gedachte: het is de zelfverkozen sleur die ons weghoudt van het echte leven.

En dan breek je eruit, en loert het routineuze je even hard in de ogen. Zo wordt zelfs het liefdesnest van de verwaarloosde man en de verleidelijke vrouw uiteindelijk een plek van onbezielde herhaling. Hilarisch hoe hun stomende passie eindigt in lepeltje-lepeltje, en hij zich onder de dekens stiekem aftrekt als zij even de kamer uit is.

'Het leven, een gebruiksaanwijzing' is een luchtige voorstelling, maar dan wel van het intens treurige soort.

Sander Hiskemuller

www.jakopahlbom.nl

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden