Vrienden zolang de camera draait

Obama moet harde noten kraken met Netanjahoe 'Palestijnse kwestie wordt betaald met Iraanse munt'

TEL AVIV - "Dank dat u achter Israël staat." "Dank voor het ondubbelzinnig bevestigen van Israëls recht op zelfverdediging." "Dank u, meneer de president."

De welkomstwoorden van de Israëlische premier Benjamin Netanjahoe aan de Amerikaanse president Barack Obama waren gisteren conform de verwachting: beleefd en erkentelijk. Het is de taal die de twee gezworen bondgenoten bij de meeste publieke optredens bezigen. Maar achter de schermen gaat het er net even anders aan toe.

Tijdens zijn eerste presidentiële reis naar Israël, die tot morgenmiddag duurt, moet Obama een aantal harde noten kraken met Netanjahoe over internationale politiek. Om dat te bereiken, zullen de twee staatshoofden eerst het onderlinge vertrouwen proberen te herstellen, want daar heeft het de afgelopen vier jaar structureel aan ontbroken.

"De persoonlijke verhouding tussen Obama en Netanjahoe beïnvloedde de gesprekken zeker: de bereidheid om naar elkaar te luisteren nam af", zegt Ejal Gabbai, die van 2009 tot en met 2011 deel uitmaakte van Netanjahoes selecte groepje topadviseurs. Obama staat niet alleen voor een progressievere politiek dan aartsconservatief Netanjahoe, volgens Gabbai is er ook sprake van een generatieverschil. "Met vicepresident en generatiegenoot Joe Biden klikte het een stuk beter."

Ook uit de woorden van Nir Chefetz, tussen 2009 en 2011 onafscheidelijk van Netanjahoe als diens belangrijkste woordvoerder, spreekt het wantrouwen tussen de bondgenoten. In zijn kantoor in Tel Aviv, waar een beeldscherm ondertussen toont hoe Obama aankomt op het Ben Goerion vliegveld, vertelt hij over zijn bezoeken aan het Witte Huis in het gevolg van Netanjahoe. "Tijdens de ontmoetingen spraken Netanjahoe en Obama meestal zo'n negentig minuten in een afgesloten kamer, één op één. Na veertig minuten trokken ze zich even terug voor een tussentijds overleg met hun staf. Daar hadden wij een probleem, want we waren er zeker van dat zij (de Amerikanen, red.) meeluisterden. Dus spraken we dan altijd voorzichtig."

Maar de kiezers in de Verenigde Staten en Israël hebben hun leiders inmiddels herkozen en dus zullen Obama en Netanjahoe het de komende jaren met elkaar moeten doen. De eerste halte van de hernieuwde relatie: het huidige bezoek van Obama. "Al weken is er een Amerikaans team in Israël om alle gesprekken minutieus voor te bereiden", zegt voormalig topadviseur Gabbai. "De twee delegaties bespreken niet alleen inhoudelijk welke onderwerpen ter tafel komen, ze bepalen ook letterlijk aan wat voor een tafel ze zitten: een ronde of een ovale, welke stafleden aanwezig mogen zijn, wie waar zit, hoelang elk onderwerp behandeld wordt en ga zo maar door. Alles ligt vast."

Wanneer ze elkaar onder vier ogen spreken, schuiven Obama en Netanjahoe hun formele houding pas aan de kant, weet Chefetz. "Als ze met z'n tweeën in één kamer zijn, doen ze echt zaken en houden ze elkaar niet voor de gek", zegt hij. Ook de toon verandert zonder toehoorders. "Obama zegt dan bijvoorbeeld tegen Netanjahoe: 'Luister Bibi, als je mij wat geeft op het Palestijnse vlak, zetten wij meer druk op Iran'. Zo gaat dat."

De belangrijkste gespreksonderwerpen tijdens de ontmoetingen van gisteren, vandaag en morgen, zijn Iran (voor Netanjahoe) en het Israëlisch-Palestijnse conflict (voor Obama), denkt Chefetz. Daarnaast zullen de staatshoofden onder meer de burgeroorlog in Syrië bespreken, de onrust in Egypte en de verregaande militaire en economische samenwerking tussen de VS en Israël.

Wil hij enige kans maken om het vredesproces weer op gang te krijgen, dan zal Obama niet alleen het vertrouwen van Netanjahoe moeten winnen, maar ook dat van de rest van rechts Israël. Door Obama's bezoek aan Caïro (en niet aan Israël) in zijn eerste termijn als president, door zijn stugge relatie met Netanjahoe en door zijn pogingen Iran alleen op diplomatieke wijze af te houden van een atoombom, heeft Obama zich niet geliefd gemaakt. "De Amerikaanse president is hier in Israël tientallen jaren niet zo impopulair geweest", zegt Chefetz.

Obama kan veel goodwill kweken door de Israëliër Jonathan Pollard vrij te laten, die sinds 1987 in een Amerikaanse cel zit vanwege spionage. Maar de meeste analisten rekenen niet op zo'n Amerikaanse geste. Voor het oog van de camera zullen de bondgenoten het waarschijnlijk houden bij het uitspreken van hun wederzijdse waardering en loyaliteit. Chefetz verwacht dat Obama en Netanjahoe ondertussen achter de schermen voorzichtig de basis leggen voor een deal: "Obama komt hier voor de Palestijnse kwestie en daarvoor zal hij betalen met Iraanse munt."

Race tegen de klok
Precies 51 uur reist Barack Obama door Israël en Palestijns gebied. Een race tegen de klok, die gisteren begon. Na aankomst in Tel Aviv ging Obama direct om de tafel met Israëlische president Sjimon Peres en daarna met premier Benjamin Netanjahoe. Aansluitend volgde een diner en persconferentie.

Vanochtend bezichtigt Obama de Dode Zeerollen, de oudste manuscripten van de Bijbel die van grote waarde zijn binnen de Joodse historie. Per helikopter gaat hij vervolgens naar de Westelijke Jordaanoever (hooguit een paar minuten vliegen vanuit Jeruzalem).

In Ramallah ontmoet hij de Palestijnse president Mahmoed Abbas en premier Salam Fajad. Voor hen is niet meer dan een middag gereserveerd, want rond vijf uur wordt Obama verwacht voor zijn gewichtigste toespraak in Jeruzalem.

Na een avond met wederom Peres, Netanjahoe en tal van andere notabelen, bezoekt Obama morgenochtend nog even de graven van de grondlegger van het zionisme Theodor Herzl, de vermoorde premier Jitschak Rabin, Holocaustherdenkingsplaats Jad-Vasjem en de Geboortekerk van Jezus in Bethlehem. Hij besluit zijn trip door de levant met een eendaags bezoek aan Jordanië.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden