Buitenland

'Vrienden moeten elkaar ook de harde waarheid durven zeggen'

Kerry was in zijn afscheidsspeech kritisch over Israëlische nederzettingen Beeld anp

Nog voordat de scheidende Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry zijn speech over het Palestijns-Israëlische conflict was begonnen, noemde een Israëlische minister de rede een 'pathetische stap'. Dat belette Kerry niet om nogmaals voor de tweestatenoplossing te pleiten.

Sinds de Verenigde Staten geen veto uitspraken over de VN-resolutie waarin Israël wordt gevraagd onmiddellijk een stop te zetten op de bouw van nederzettingen in bezet Palestijns gebied, is de relatie met Israël bekoeld tot een historisch dieptepunt. De resolutie werd in eerste instantie ingediend door Egypte, maar de Israëlische premier Netanyahu riep de Verenigde Staten publiekelijk op de resolutie te blokkeren. Daaraan gaf de regering-Obama geen gehoor.

In zijn afscheidsspeech legde de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken John Kerry die keuze gisteren uit. "Steeds meer kolonisten bouwen nederzettingen midden in Palestijns gebied." Daarmee raakt de tweestatenoplossing waar de VS sinds de stichting van Israël in gelooft volgens hem steeds verder in het geding. "En dat is precies waar sommigen op uit zijn. Laten we duidelijk zijn: het nederzettingen-beleid van Israël heeft niets te maken met veiligheid. In feite verhogen die nederzettingen de druk op de beveiliging."

Volgens Kerry worden de nederzettingen vaak strategisch geplaatst op locaties die de tweestatenoplossing onmogelijk maken. "Je hoort misschien weleens dat deze afgelegen nederzettingen het probleem niet zijn omdat ze maar een zeer klein percentage van het land bezetten. Maar dat is het punt niet. Het gaat niet om de vraag hoeveel land er beschikbaar is in de Westbank, het gaat erom of die stukken land met elkaar verbonden kunnen worden. (..) Je kunt nooit een echte staat worden als je land eruit ziet als een Zwitserse gatenkaas."

Tweestatenoplossing

Het einddoel is volgens Kerry sinds de stichting van Israël altijd helder geweest. Dat waren twee staten voor twee aparte volkeren, het een joods, het andere Arabisch. Dit om de nationale aspiraties te realiseren van zowel de joden als de Palestijnen. Volgend jaar is het precies zeventig jaar geleden dat de Verenigde Naties resolutie 181 ondertekende, het verdelingsplan waarin stond dat er zowel een joodse als een Arabische staat moet komen. Zowel Israël als de in 1964 opgerichte Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO) hebben die resolutie in hun verklaringen van onafhankelijkheid opgenomen.

Toch heeft Israël al sinds haar geboorte in 1947 voor haar bestaansrecht moeten vechten. De Palestijnen en de Arabische wereld erkenden het land niet. "De Palestijnen hebben ook enorm geleden tijdens de oorlog in 1948," zei Kerry in zijn speech. "Als Israël haar zeventigjarig bestaan viert, zullen de Palestijnen iets heel anders herdenken: zeventig jaar sinds wat zij noemen de Nakba. Oftewel de 'catastrofe'. Volgend jaar is ook het vijftig jaar geleden dat de Zesdaagse Oorlog plaatsvond, toen Israël opnieuw vocht voor haar overleving. Opnieuw zullen Palestijnen precies het tegenovergestelde herdenken: vijftig jaar van militaire bezetting."

Hij vervolgt: "Beide partijen hebben resolutie 242 van de VN-Veiligheidsraad geaccepteerd, waarin Israël werd gevraagd zich terug te trekken uit gebied dat ze sinds 1967 bezet hielden. Dit in ruil voor vrede en beveiligde grenzen. Inmiddels zijn we twintig jaar verder. Zowel Israël als de PLO committeerden zich aan een plan om een groot deel van de Westbank en Gaza weer onder Palestijnse leiding te brengen. Permanente onderhandelingen zouden een einde moeten maken aan hun conflict. Helaas is dat niet gelukt. Beide partijen dragen daar verantwoordelijkheid voor."

Vertrouwen

Toch is Kerry hoopvol. "Gebaseerd op mijn eigen ervaringen met beide partijen geloof ik dat de kernthema's opgelost kunnen worden. Volgens mij zijn de onderhandelingen niet mislukt omdat de kloof te diep was, maar omdat er te weinig wederzijds vertrouwen was. Beide partijen waren bezorgd dat hun concessies niet zouden worden beantwoord en over de grote politieke gevolgen die dat zou kunnen hebben. De scepsis bij het publiek maakte het alleen maar lastiger voor beide partijen om risico's te nemen."

Vrienden moeten elkaar volgens hem de 'harde waarheid' kunnen zeggen. "Op dit moment leven er ongeveer evenveel joden als Palestijnen in het gebied tussen de Jordaan en de Mediterraanse zee. Ze kunnen vreedzaam samenleven in één staat of naast elkaar in twee. Maar de fundamentele realiteit is: als de oplossing richting één staat gaat, moet Israël kiezen tussen democratisch of joods. Beide is onmogelijk. En het zal nooit echt in vrede kunnen samenleven met omringende landen." Daarom was de stem van de VS er volgens hem niet een tegen Israël, maar vóór de tweestatenoplossing.

Israël reageerde kritisch op de speech. "Hij richt zich obsessief op de nederzettingen, maar negeert de kern van het conflict", zei een woordvoerder van premier Netanyahu.



Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden