Vrienden met olieboormachines in hun bagageWe

Interview | Na zijn documentaire 'Darwin's Nightmare' werd Hubert Sauper met de dood bedreigd. De Oostenrijkse regisseur liet zich niet klein krijgen, bouwde een vliegtuig en zette koers naar Zuid-Soedan. 'We Come as Friends' is de ontluisterende neerslag van zijn nieuwe Afrikaanse avontuur.

Avontuur is het juiste woord", vindt Sauper, "alleen gekke westerlingen kunnen met een vliegtuigje naar Afrika vliegen. Op avontuur gaan is een koloniale notie. Het is een puur westerse uitvinding. Er is geen stamlid dat op een leeuw jaagt voor het avontuur." Sauper (48) zegt hier veel over na te hebben gedacht. Het avontuur herbergt volgens hem een perversie. In 'We Come as Friends' laat hij zien zelf onderdeel te zijn van die westerse cultuur. "Ik heb ook naar 'Star Wars' en 'Star Trek' gekeken. Op avontuur gaan zit in ons bloed. Laten we ergens naartoe gaan! En de boel koloniseren!"

Sauper, die het documentairefestival Idfa bezoekt waar 'We Come as Friends' volle zalen trekt, heeft jaren aan zijn nieuwe film gewerkt. De regisseur tuimelt van geestdrift bijna van zijn stoel. Zijn caffè latte is in één slok op. Met dezelfde energie bouwde hij op zijn boerderij in Frankrijk een vliegtuigje, en vloog met Barney Broomfield, zijn Amerikaanse cameraman, naar Zuid-Soedan.

"Ik wist dat Soedan in 2011 zou worden gesplitst in noord en zuid", vertelt Sauper, "en dat er een nieuwe grens was ontworpen. Maar niemand had het over die grens. Men sprak in Zuid-Soedan over het nieuwe land, democratie en Arabieren uit het noorden lozen. Maar het was zonneklaar dat die nieuwe, tweeduizend kilometer lange grens dwars door olievelden in het land van tribale mensen zou snijden. Olievelden die 600 miljard dollar aan olie herbergden. Het kon niet anders dan dat de boel vlam zou vatten."

Sauper maakte het eerder mee in Congo. Hij was in 1997 ter plekke toen het oude Zaïre aan diggelen viel, de dictator opstapte en het nieuwe Congo werd opgericht. "Men sprak van een bevrijdingsleger", zegt de regisseur, "en dat ze het land zouden openen voor business met het Westen. Er zou democratie komen. Iedereen zou gelukkig zijn."

Saupers wantrouwen was gewekt. Niet onterecht. Miljoenen mensen vonden vanaf dat moment de dood in Congo. Sauper was erbij toen de Congolese oorlog begon, en maakte er een spraakmakende documentaire over, 'Kisangani Diary'. "Het discours van de Verenigde Naties was toen precies hetzelfde", vertelt Sauper. "We bieden de helpende hand. Het komt goed. Maar dat is natuurlijk een leugen, een slimmigheidje van de geïndustrialiseerde wereld, van Amerikanen en Chinezen die zeggen: We komen als vrienden. Het pijnlijke is dat iedereen weet wat die vrienden in hun bagage hebben, olieboormachines."

undefined

Haatcampagne

Een kleine twintig jaar legt Sauper nu wantoestanden vast op het Afrikaanse continent. Hij kijkt achter gordijnen zoals maar weinig filmmakers durven. Tien jaar geleden maakte hij zijn magnum opus, 'Darwin's Nightmare', deels geïnspireerd op 'Darwins Hofvijver' van de Nederlandse bioloog Tijs Goldschmidt. Aan de oevers van het Victoriameer in Tanzania bracht de regisseur de gevolgen in beeld van een ecologische en economische ramp en de verschrikkingen van globalisering. Hij legde een helse wereldorde bloot waarin Afrika zijn voedsel exporteert naar het Westen en het Westen zijn wapentuig naar Afrika brengt.

Door het grote succes van de film, in 2004 uitgeroepen tot beste Europese documentaire, maakte Sauper ook kennis met machtige tegenstanders. "Het waren lobbyisten, regeringen en zeer dubieuze entiteiten waarnaar ik alleen kon gissen, maar die wel een haatcampagne tegen de film startten. Mensen die ik in 'Darwin's Nightmare' had geportretteerd werden opeens gearresteerd en gevangen gezet, hun huizen werden verwoest. Ik kreeg te maken met doodsbedreigingen. Het voelde alsof ik geïnfecteerd was met een virus, het was tamelijk beangstigend."

Volgens Sauper ging het om anonieme partijen die dure advocaten konden betalen om aan te tonen dat zijn documentaire fictie was, dat de straatkinderen acteurs waren, dat de vrouwen waren betaald om prostituees te spelen, en dat er geen sprake was van wapenhandel. Sauper zou er ook op uit zijn geweest om Tanzania te vernietigen. "Natuurlijk konden ze het niet bewijzen. Ik won de rechtszaak. De Duitse regisseur Wim Wenders was een van mijn getuigen en moest aan visueel ongeletterden uitleggen hoe dingen werken. Het was absurd. Maar, zegt Sauper, en hij pauzeert eindelijk even, "als je zoiets overleeft, maakt het je denk ik sterker."

Een van de dingen die Sauper leerde, is om niet alle medewerkers aan zijn nieuwe film op de titellijst te zetten. "Voor de rest blijf ik doen wat ik moet doen. In dit geval een vliegtuig bouwen en naar Zuid-Soedan vliegen, wat niet gevaarlijker is dan over land reizen. In de lucht heb je geen last van geüniformeerde idioten."

Gevaar is volgens Sauper subjectief. "Natuurlijk weet ik dat er risico's verbonden zijn aan mijn manier van vragen stellen. Ik zou op een volgende filmshoot zomaar kunnen verdwijnen. Maar het is maar net wat je onder gevaar verstaat. Niet je eigen leven leiden, je ziel saboteren, is wat mij betreft het gevaarlijkste wat er is. Dan maar een parasiet in mijn bloed, malaria krijgen en heel erg ziek worden, zoals tijdens de opnamen in Zuid-Soedan."

"Misschien kun je het vergelijken met een familie die een geheim verbergt", vervolgt Sauper. "Er is een misdaad gepleegd. De familie is erin geslaagd om de misdaad te camoufleren. En dan is er opeens een familielid dat zegt: Maar er is iets waar we het over moeten hebben. Dat is de truth speaker, degene die zegt wat iedereen eigenlijk al weet. Niks nieuws onder de zon, maar iedereen probeert hem de mond te snoeren. Edward Snowden is een uitstekend voorbeeld. Het gaat om camouflage als mechanisme. Het komt overal voor, in stammen, naties en imperiums. Ik ben geïnteresseerd in de radertjes, in het afpellen van verhullingen en vermommingen."

Zaterdag 28 maart geeft Sauper een masterclass na de vertoning van 'We Come as Friends'.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden