Vrienden genoeg. Op Facebook dan

Het team van Our Life Project! strijdt tegen het taboe op eenzaamheid onder jongeren. Beeld Jelle Rietveld
Het team van Our Life Project! strijdt tegen het taboe op eenzaamheid onder jongeren.Beeld Jelle Rietveld

Ze gaan naar school, studeren, hebben honderden Facebook-vrienden, sporten en toch behoren jongeren tot de eenzaamste groepen in de samenleving. Gerine Lodder, promoveert vandaag aan de Radboud Universiteit op eenzaamheid onder jongeren. "Alleen trainen van sociale vaardigheden is niet genoeg."

Lodder onderzocht 1750 scholieren, jongens en meisjes, in de eerste drie jaar van de middelbare school en universiteitsstudenten. Komen depressies vooral onder meisjes voor, bij eenzaamheid is er geen verschil tussen de seksen.

"In de oudheid gold: wie alleen is, kan niet overleven. Eenzaamheid had een beschermende (want waarschuwende, red.) functie, vergelijkbaar met honger. We hebben allemaal behoefte om bij anderen te zijn en de effecten zijn groot als die behoefte niet vervuld wordt", zegt Lodder.

Ze verwijst naar een recent onderzoek uit de Verenigde Staten. "Eenzaamheid staat naast roken op oorzaak nummer één als het om vroegtijdig overlijden gaat." Voor jongeren zijn slechte prestaties op school, slecht slapen en depressies de gevolgen.

'Doemdenkers'
Uit internationale onderzoeken blijkt dat ernstige eenzaamheid bij jongeren even vaak voorkomt als bij 75-plussers. Oorzaken zijn voor sommige jongeren sociale onhandigheid, voor anderen een negatieve blik op zichzelf en vriendschappen, stelt Lodder. Deze 'doemdenkers' bezitten die vaardigheden wel maar hebben een 'zwarte bril' op. "Ze hebben wel vrienden, maar beoordelen die vriendschappen als van lage kwaliteit, terwijl hun beste vrienden dat niet zo zien."

Depressies, eenzaamheid en dan nog die hormonen. Hoort dat allemaal niet bij het volwassen worden? Adolescenten zijn volgens Lodder inderdaad extra gevoelig voor eenzaamheid doordat er veel veranderingen plaatsvinden in hun leven.

Ze gaan naar een ander school, hun sociale omgeving verandert, doelen worden anders en er vinden veranderingen plaats in het brein en de hormoonhuishouding.

Diagnostische criteria
"Iedereen heeft wel eens eenzaamheid ervaren", zegt ze. "Het is echter een specifiek soort negatieve gedachte. Een ander proces in onze hersenen." Zelfs iemand met vrienden kan eenzaamheid ervaren. "Het lastige is dat er voor depressie diagnostische criteria bestaan. Voor eenzaamheid niet."

Eenzaamheid wordt volgens haar niet altijd serieus genomen. Het is een subjectieve beleving, zegt Lodder. Of sociale media een oorzaak zijn van die eenzaamheid is niet te zeggen. Onderzoeken laten verschillende uitkomsten zien. "Passief op sociale media zitten, waarbij je alleen kijkt naar de posts van anderen kan een negatief effect hebben. En het hebben van vrienden werkt weer beschermend."

Lodder benadrukt dat er niet een algemeen werkende oplossing is. Sociale vaardigheden trainen kan helpen maar werkt niet bij iedereen. Lodder: "Bij jongeren met een negatief gedachtepatroon kan het zelfs averechts werken omdat je iemands probleem dan niet erkent." Deze jongeren zijn kortom meer gebaat bij cognitieve gedragstherapie waarbij gewerkt wordt aan het zelfbeeld. Volgens haar is nader onderzoek cruciaal, "zodat we weten met welke methoden eenzame jongeren geholpen kunnen worden."

Vraag hoe het echt met iemand gaat

Ondanks honderden virtuele vrienden voelt één op de drie jongeren zich eenzaam. Anna-Alicia Sklias, Jeritza Toney van stichting Talenthome en José Vreeswijk, televisieproducer en coach, willen eenzaamheid onder jongeren 'uit de taboe-sfeer halen'. Ze hebben daarom het platform Our Life Project! opgericht.

Negen geselecteerde jongeren vloggen over hun ervaringen met eenzaamheid en de projecten die ze bezoeken via een eigen YouTube-kanaal. Volgens Sklias gaan met name meiden gebukt onder sociale media-druk: "Iedereen is constant bezig met geliked worden. Wat jongeren nodig hebben is meer verbinding in het echte leven, iemand die vraagt hoe het echt met je gaat of ziet dat het niet goed gaat." In de Tweede Kamer pleitte Our Life Project! onlangs voor een landelijke campagne dieeenzaamheid onder jongeren op de agenda moet zetten. Eind juni houdt het platform daartoe een evenement rondom eenzaamheid.
__________

'Iedereen is druk in de tv-wereld'

Anna-Alicia (29), presentatrice, danseres, werd in 2011 tweede bij het televisieprogramma 'So You Think You Can Dance'.

"Of je ook eenzaam kan zijn als je knap, getalenteerd en slim bent? Ja hoor. De danswereld is heel hard, dan voel je je soms heel eenzaam. Als klein kind was ik de vreemde eend in de bijt. Ik had wel vrienden maar ook een doel: dansen. Dat werd niet altijd begrepen. Mijn moeder werd na mijn geboorte ernstig ziek. Ze moest voor perioden het ziekenhuis is. Mijn vader ging terug naar Griekenland toen ik klein was. Ik voelde mij toen heel alleen. Nu werk ik in de tv-wereld waar iedereen druk is, contacten vluchtig zijn en het leven snel is. Ook dan duikt eenzaamheid weer op. Het is een diepere eenzaamheid die ik soms ervaar. Mijn vader is overleden aan longkanker en wat als mijn moeder doodgaat? Dan ben ik opeens wees. Vrienden snappen eenzaamheid niet altijd. Met Our Life Project! wil ik eenzaamheid onder jongeren bespreekbaar maken."
__________

'Sinds kort durf ik alles te delen'

Joy (21), studeert communicatie en werkt in een sneakerwinkel.

"Mijn naam staat voor leuk, vreugde en vrolijk. Zo zien mensen mij en zo wil ik gezien worden, maar voel ik mij ook zo? Mijn thuissituatie was altijd fijn. Ik ben enig kind en woonde samen met mijn vader, moeder en oma. Ik ben niet eenzaam omdat ik enig kind ben, maar toen mijn ouders uit elkaar gingen kon ik mijn gevoelens niet delen met anderen. Daar zat ik als enig kind midden tussen ruzies en waar laat je die gevoelens dan? Ik wilde het allemaal zelf oplossen en dacht dat alles wel goed zou komen, help nog altijd liever anderen dan dat ik geholpen word. Ik liet nooit zien dat ik eenzaam ben. Sinds kort durf ik alles te delen. Mijn moeder schrok. Ze dacht dat ik mijn gevoelens altijd opschreef. Het ligt niet aan mijn ouders. Tegen anderen wil ik zeggen: er is echt altijd iemand die je kan en wil helpen."
__________

'Ik vind mezelf helemaal niets'

Francisca (22), doet vrijwilligerswerk.

"Ik was dikker dan anderen, kleedde mij anders en werd gepest. Tussen groep zeven tot ongeveer mijn zestiende heb ik mij heel alleen gevoeld. Docenten zeiden wel eens: 'Doe 's wat socialer', maar dat lukt niet als je gepest wordt. Dan voel je je afgewezen. Mijn ouders hadden niets door. Thuis gedroeg ik mij heel vrolijk. Dat maakte de eenzaamheid nog groter. Op mijn 17de ging ik naar een andere school en ging het beter. Ik spreek mensen nu aan. Eén op één gaat dat goed. In groepen ben ik nog altijd verlegen. Ik heb geen trauma overgehouden aan dat pesten. Wel een supernegatief zelfbeeld. Ik vind mijzelf helemaal niets. Sinds mijn zestiende ben ik in therapie. Als mensen jaren zeggen dat je lelijk en stom bent, ga je dat geloven. Inmiddels heb ik twee vriendinnen. Ik dacht altijd dat eenzaamheid hoorde bij oude mensen. Nu weet ik dat dat niet zo is."
__________

'Zoek mensen op en praat'

Yahaira (18), studeert cultureel organiseren aan het roc, loopt stage in een jongerencentrum.

"Ik was zes toen ik uit school kwam en mijn moeder zei: 'Je vader zit in de gevangenis'. Een klap, want ik was echt een vaderskindje. Het was een moeilijke tijd. Ik sprak er nooit over, maar als er naar gevraagd werd, vertelde ik altijd dat hij op vakantie was. Er over praten met mijn moeder durfde ik niet omdat ik dacht: voor haar moet het helemaal moeilijk zijn. Ik heb altijd vrienden gehad, maar ging ervan uit dat zij mij niet zouden begrijpen. Tegenover hun was ik de clown, de altijd vrolijke. Nu ik achttien ben, durf ik mijn verhaal te delen. Ik ben niet meer bang. Soms nog wel eenzaam. Tegen andere jongeren zou ik willen zeggen: delen, delen, delen. Zoek mensen op en praat erover. Als je niet kunt zeggen wat er op je hart ligt, dan dringt het er in en kan het er niet meer uit. Je voelt je dan zó alleen en dat is niet nodig."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden