Vriend van armen en daklozen

reportage | Sinds paus Franciscus zich bekommert om het lot van onbehuisden, is er voor Romeinse hulpverleners en vrijwilligers iets veranderd: hun werk wordt opeens opgemerkt.

De toeristen die deze zomer de Romeinse basiliek van Santa Maria Maggiore binnenwandelden, moeten vreemd hebben opgekeken. Tussen de weelderige pausgraven en andere wereldberoemde monumenten, bivakkeerde een groep daklozen. Zo'n honderd mannen, vrouwen en kinderen, herkenbaar aan de vele tassen die ze bij zich hadden. De Santa Maria Maggiore is niet zomaar een kerk in Rome. Het is een van de belangrijkste van de stad en ook nog eens een grote favoriet van paus Franciscus. Een dag nadat hij tot paus was gekozen, kwam hij er bidden bij een beroemd eeuwenoud Maria-icoon. Hij zocht steun voor de nieuwe levensfase waarin hij was terechtgekomen en wilde zijn pontificaat opdragen aan de Maagd, moeder van God en dus ook van alle Romeinen.

Toen de daklozen - oorspronkelijk afkomstig uit Marokko - begin juni hun huis werden uitgezet, aarzelden ze geen moment en trokken ze de basiliek in. Dit was toch de kerk van Franciscus, grote vriend van armen en daklozen en dus ook hun grote vriend?

"Natuurlijk stonden de vorige pausen ook aan hun kant. Maar nu is er een die hun taal spreekt", zegt Marco Impagliazzo, voorzitter van Sant'Egidio, een christelijke lekenbeweging die in Rome vermaard is om haar hulp aan bejaarden, daklozen en zigeuners en ook in Nederland steeds actiever wordt. "Deze mensen die in de marge van onze samenleving leven, staan nu in het centrum van de aandacht, omdat ze nu een belangrijk persoon hebben die naar ze luistert. Ze worden serieus genomen en voelen zich geen nummer meer."

Onlangs bracht paus Franciscus een bezoek aan Sant'Egidio. Deze gemeenschap gevestigd in Trastevere in Rome heeft duidelijk een streepje voor bij deze paus. Niet alleen vanwege haar inzet voor de armen, maar ook vanwege haar bijdrage aan de interreligieuze dialoog en bemiddeling in internationale conflicten. Toch stonden de armen centraal bij de ontmoeting met de paus. Zichtbaar geroerd luisterde de paus naar de levensverhalen van mensen die in de Eeuwige Stad buiten de boot vallen: een bejaarde vrouw, een verstandelijk gehandicapte en een illegale immigrant. Vervolgens omhelsde hij ze en beloofde hij voor ze te bidden. In zijn toespraak beschreef Franciscus vervolgens Europa als een vermoeid werelddeel, dat zijn wortels kwijt is. "Een moderne cultuur gebaseerd op afdanken, waar alles wat niet nodig is of wat niets produceert afgedankt wordt." Hij noemde het een vorm van euthanasie. Impagliazzo: "In de niet-katholieke media van Italië is er veel meer respect gekomen voor wat de kerk allemaal zegt. Dat is een direct gevolg van de aanwezigheid van deze paus."

undefined

Hoge tralies

In Rome leven zo'n vier- à zesduizend mensen op straat. Dat aantal neemt de afgelopen tijd sterk toe. Oorzaken zijn de economische crisis en de onrust in het Midden-Oosten, waardoor Italië overstroomd wordt met asielzoekers. De meeste daklozen komen uiteindelijk terecht bij een groot opvangcentrum van het bisdom Rome, gelegen in een buitenwijk van de stad, ver weg van de marmeren monumenten en de klaterende fonteinen. Zo van de buitenkant heeft het nog het meest van een gevangenenkamp met zijn hoge tralies en elektronische poort.

"Elke dag geven wij hier zeshonderd mensen te eten en kunnen hier zo'n tweehonderd mensen slapen", zegt Mario Urbinati, coördinator van het opvangcentrum. "Iedereen die hier aan de poort komt, wordt binnengelaten en krijgt een maaltijd. Pas dan vragen we naar iemands verhaal en gaan we hem proberen te helpen."

De mensa zit stampvol. Vandaag staat er pasta met paddestoelen op het menu. De daklozen krijgen er een stukje brood en een flesje water bij. Achterin hangt een grote foto van Franciscus met twee A4'tjes ernaast. De bezoekers van dit centrum hebben de paus een brief geschreven. 'Wij zullen niet ophouden te bidden voor u, net als dat we niet ophouden om de Heer te bedanken dat hij ons u gegeven heeft.' De paus antwoordde dat hij allen in zijn hart meedroeg en vroeg ook voor hem te bidden.

Urbinati hoopt dat de paus het centrum snel bezoekt. "Maar ja hij heeft natuurlijk weinig tijd", zegt hij berustend. Hij vertelt dat zijn vrienden nooit veel interesse in zijn werk hadden, maar dat ze sinds Franciscus paus is, overlopen van interesse. "Paus Franciscus heeft mij de waarde van het gebed opnieuw bijgebracht. Voordat je echt contact kunt maken met je naaste, moet je eerst contact met boven maken."

Urbinati gaat naar de mannenslaapzaal. Die is volgeboekt voor vannacht. Een man ligt rustig op bed en leest aandachtig een woordenboek terwijl een ander de was doet. "Wij houden van Franciscus net zoveel als zijn voorganger. Benedictus is hier geweest, dat was een ontroerend bezoek. Maar Franciscus heeft ons laten zien hoe je je echt betrokken kunt voelen bij de armen, ze bij naam kunt noemen. Dat is heel belangrijk. Zijn verschijning op het balkon na zijn uitverkiezing heeft alle vrijwilligers hier een enorme stimulans gegeven. En toen hij zei dat hij 'vanuit de uiteinden der aarde' was gekomen, hebben veel van onze gasten dat herkend. Zij komen ook van ver."

De daklozen van Rome moeten dus blij zijn met zo'n paus, zou je denken. Maar niet iedereen is even enthousiast. "Ik merk er nog niet veel van", zegt een Nederlandse vrouw die al vijf jaar in Rome op straat leeft, letterlijk op de stoep van de paus. "Het is met aalmoezen net als met de zee. Het komt en het gaat. Eb en vloed. Daar heeft zo'n paus toch helemaal geen invloed op."

Voorzitter Marco Impagliazzo van Sant'Egidio waakt ook voor te veel optimisme. "Het gaat allemaal niet zo snel." Toch bespeurt hij dat de geest van Franciscus nu zelfs de Italiaanse politiek in zijn greep krijgt. "Het is een schok, een positieve schok voor de leiders van dit land. Maar of dat ook tot veranderingen in de praktijk leidt, zal de tijd moeten leren. Dat de regering-Renzi besloten heeft om elke maand 80 euro te geven aan mensen die het nodig hebben, komt niet direct door deze paus. Maar Franciscus heeft wel een nieuw klimaat geschapen waardoor dit soort dingen mogelijk is."

Elk jaar organiseert Sant'Egidio een groot kerstdiner voor bejaarden en daklozen. "Vorig jaar hadden we 20 procent meer vrijwilligers die ons hielpen. Dankzij deze paus. Dat is toch mooi?"

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden