column

Vriend en vijand van Trump zullen niet van de tv weg te slaan zijn als Mueller gaat getuigen

Mueller (links) en Trump. Beeld AFP

De getuigenis van aanklager Mueller moet duidelijkheid brengen over ‘misdaden’ van president Trump, maar ook van minister Barr.

Gaat Robert Mueller volgende week duidelijkheid verschaffen over mogelijke misdaden van Donald Trump? De justitiecommissie van het Huis van Afgevaardigden heeft 15 mei geprikt als de dag dat hij mag komen getuigen over zijn Rusland-rapport. Zijn baas, minister van justitie William Barr, zei vorige week dat hij er geen probleem mee had. Maar zondag twitterde Trump: “Bob Mueller moet niet getuigen. Geen herkansing voor de Democraten!”.

Vriend en vijand van Trump zullen niet van de tv weg te slaan zijn. Meer nog dan afgelopen week, toen minister van justitie William Barr voor een commissie van de Senaat zijn kijk op het rapport kwam geven, en iedereen ook al de adem inhield.

Van Barr werd verwacht dat hij de conclusies ervan zo onschuldig mogelijk zou voorstellen en dat kwam uit. Mueller, verwachten de Democraten en vrezen de Republikeinen, zal een heel wat harder oordeel geven. En daarmee munitie leveren voor verder onderzoek door het Congres. Met aan de horizon, zeggen sommige Congresleden, mogelijk zelfs impeachment.

Speciale aanklager

Mueller en Barr kennen elkaar al heel lang. Maar dat ze in deze kwestie van mening verschillen is niet zo vreemd. Mueller is een speciale aanklager. Hij werd in 2017 benoemd om in grote onafhankelijkheid twee dingen vast te stellen: hoe Rusland de presidentsverkiezingen in 2016 probeerde te manipuleren ten gunste van Trump en of de president onderzoek naar zichzelf en zijn medewerkers heeft proberen te hinderen. Barr verscheen pas op het toneel toen de speciale aanklager al lang en breed met zijn werk begonnen was. Eerst schreef hij een ongevraagd advies, waarin hij de uitgangspunten van dat onderzoek hekelde. Daarna werd hij door president Trump benoemd tot minister van justitie, Muellers baas.

Hun meningsverschil kreeg gaandeweg de trekken van een conflict toen Mueller op 22 maart zijn rapport aan Barr aanbood, en die in een korte brief aan het Congres meedeelde dat hij het later, ontdaan van gevoelige informatie, openbaar zou maken. Maar hij wilde alvast een paar dingen kwijt. Trump of zijn medewerkers hadden niet samengespannen met Rusland. Of Trump de misdaad ‘belemmering van de rechtsgang’ had begaan, liet het rapport in het midden. Over die vraag deed hij, Barr, wel een uitspraak: de president was onschuldig.

Al snel lekte uit dat medewerkers van Mueller met die conclusie niet erg gelukkig waren. En toen het rapport eenmaal openbaar was, bleek waarom: Mueller had Trump geen misdaad willen aanwrijven, omdat een zittend president niet vervolgd kan worden. Iemand van een misdaad beschuldigen zonder dat er een rechtszaak kan komen waarin de beschuldigde zich kan verdedigen, mag niet. Maar Mueller wees tien gevallen aan waarin Trump wel degelijk het onderzoek leek te belemmeren. Met daarbij de niet mis te verstane vaststelling dat het Congres daar ook nog iets van zou kunnen vinden. En Barr, zo luidde de doorgesijpelde kritiek, had dat weggepoetst.

Waarom deed hij dat? Uiteindelijk zou het rapport grotendeels in de openbaarheid komen en dan zou alsnog duidelijk worden wat Trump te verwijten viel. Maar in de paar weken tussen 22 maart en 18 april, toen dat uiteindelijk gebeurde, konden Trump en de Republikeinen zonder tegenspraak verkondigen dat hij op alle punten was vrijgepleit. Dat het hele onderzoek dus, zoals ze altijd al gezegd hadden, een heksenjacht was. Zo’n publicitaire voorsprong is veel waard.

Voorsprong

Barr ging ver om zijn president die voorsprong te gunnen. Misdadig ver, zeggen de Democraten. Toen hij op 9 april voor een commissie van het Huis van Afgevaardigden verscheen, zei hij niets te weten van ongenoegen bij het team van Mueller. Maar afgelopen week werd bekend dat hij toen al een brief in huis had van Mueller zelf. Die beklaagde zich erover dat wat er over zijn rapport naar buiten was gekomen, de inhoud niet goed weergaf. Dat er onder het publiek verwarring heerste. En hij verzocht Barr de samenvattingen van de hoofdstukken van het rapport die zijn onderzoeksteam had opgesteld, openbaar te maken. Die waren bewust zo geschreven dat er geen dingen in stonden die geheim moesten blijven.

Woensdag hield Barr vol dat hij niet tegen de commissie had gelogen. Die had hem naar aanleiding van de uitgelekte berichten verteld dat hij niets wist van bezwaren bij het team van Mueller. Hij had had alleen die brief van Mueller zelf gekregen, en dat was toch echt iets anders. Hij had daarna met Mueller gebeld, en die zou hem hebben verzekerd dat hij alleen problemen had met de manier waarop het rapport in de media was afgeschilderd.

Maar de brief van Mueller is tamelijk duidelijk. En als je hem in zijn context bekijkt helemaal, schreef Garrett Graff, de auteur van een biografie van Mueller, op Twitter: “Ik heb zo’n beetje elk woord gelezen dat Bob Mueller ooit in het openbaar heeft gezegd of gepubliceerd. Hij heeft precies één net zo’n boze brief geschreven als die hij Barr stuurde: die veegde de vloer aan met Schotland omdat het de aanslagpleger van Pan Am 103 vrijliet.”

Een aanslag waardoor een passagiersvliegtuig op weg naar de VS neerstortte op het plaatsje Lockerbie; een rapport zo samenvatten dat de president van de VS er op Twitter goede sier mee kan maken. Zou Mueller ze echt vergelijkbaar vinden? Over ruim een week gaan we het mogelijk horen.

Maar ondertussen nemen de Democraten de misleidende antwoorden van Barr op. Hun leider in het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, zei het donderdag recht voor zijn raap: “De minister van justitie van de Verenigde Staten van Amerika heeft niet de waarheid gezegd tegen het Congres. Dat is een misdaad.”

Het is niet ondenkbaar dat de Democraten in het Congres tegen Barr het constitutionele wapen in stelling gaan brengen dat ze voor Trump nog maar even in reserve houden: impeachment.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Meer columns leest u op trouw.nl/basdenhond

Lees ook:

Het rapport van Mueller is vernietigend, maar Trump komt er mee weg

Robert Mueller wil de president van de Verenigde Staten niet formeel beschuldigen van het belemmeren van de rechtsgang. Maar in zijn rapport, dat grotendeels openbaar werd, dist hij het ene na het andere geval op waarin Donald Trump precies dat lijkt te doen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden