Column

Vreugdevuren na het overlijden van Thatcher

De Britse politie ontruimt de straten van Brixton na een straatfeest ter 'viering' van Margaret Thatchers dood. Beeld afp

De dood is vanzelfsprekend fascinerend maar de doden niet. Waarschijnlijk omdat ze te veel op elkaar lijken. Althans de doden die ik zelf van dichtbij hebt mogen aanschouwen. Nu ik dit schrijf, realiseer ik me dat mijn eigen doden zonder uitzondering een respectabele leeftijd hadden bereikt toen ze hun laatste adem uitbliezen. Dit verklaart wellicht de uniformiteit in aanzien die ze in hun kist kregen. Allemaal met uitgemergelde gezichten die als van binnenuit waren opgezogen zodat ze nog ouder leken te zijn. Of als door een strijkijzer bewerkt, totdat hun huid glad en hun gezichten onherkenbaar waren geworden. Gezichten die kleiner waren geworden en in gelige vette was leken te zijn gezet.

Nu ik dit schrijf, realiseer ik me dat mijn eigen doden zonder uitzondering een respectabele leeftijd hadden bereikt toen ze hun laatste adem uitbliezen. Dit verklaart wellicht de uniformiteit in aanzien die ze in hun kist kregen. Allemaal met uitgemergelde gezichten die als van binnenuit waren opgezogen zodat ze nog ouder leken te zijn. Of als door een strijkijzer bewerkt, totdat hun huid glad en hun gezichten onherkenbaar waren geworden. Gezichten die kleiner waren geworden en in gelige vette was leken te zijn gezet.

Zwart puntje
Mijn eerste dode was een overgrootmoeder, liggend op haar hoge bed, in het halfduister van een slaapkamer die naar eau de cologne rook. Ik was 6 jaar. Mijn tweede was mijn eigen grootvader die in een speciale ruimte van het ziekenhuis lag opgebaard. Ik was nog geen 15 jaar. Mijn moeder trok me naar zijn kist vlak voordat die zou worden dichtgeschroefd. Ik zie hem nog liggen. Zijn gelaat droeg alle kenmerken die ik hierboven beschreef.

Dit omhulsel liet me eigenlijk koud. Zo koud als het voorhoofd dat ik op verzoek van mijn moeder, als ultiem gebaar van herkenning, streelde. Maar ik herkende deze opa niet en kon geen traan uit mijn ogen persen. Mijn moeder wel, zoals haar cultuur voorschreef. "Zie je ook dat het zwarte puntje op zijn rechterwang is verdwenen?", vroeg mijn moeder door haar gesnik heen. "Ja, die mee-eter is er niet meer."

Straatfeesten
Maar nu verdwaal ik, want ik had over de sfeer willen schrijven die de levenden rond hun doden creëren. Een atmosfeer van bijna religieus respect die me altijd heeft aangetrokken. De stilte en de zuchten rond bedden en kisten. Het gefluister van omstanders dat door het licht van kaarsen nog extra werd gedempt. Het besef ook dat bij iedere nieuwe dodenwake een nieuwe voorbereiding op ons eigen heengaan werd getroffen. En ook al was die ene oom een roekeloze schuinsmarcheerder geweest die niet alleen zijn vrouw een leven lang bedrogen had, maar ook zijn kinderen terroriseerde en zijn bankrekening leegdronk, zijn levenloze omhulsel werd op dezelfde respectvolle stilte getrakteerd.

En dat is wat er de laatste dagen bij de dood van oud-premier Margaret Thatcher aan heeft ontbroken. Een vrouw voor wie ik overigens weinig sympathie kon opbrengen. Dat haar omstreden politieke verleden tot heftige kritiek bij haar verscheiden zou leiden, was onvermijdelijk. Dat heel Engeland over haar politieke erfenis debatteert, lijkt me legitiem. Maar die uitbundige straatfeesten in Brixton, Glasgow en elders hebben bij mij een gevoel van onbehagen opgeroepen: de champagne die ontkurkt wordt, het vreugdevuur in de natte kelen, de posters met vampiertanden die men op straat omhooghoudt. En dat terwijl die vrouw meer dan twintig jaar geleden uit haar ambt werd gewerkt en de laatste jaren niets meer was dan een schim in een stoel. Dit soort taferelen werpt een ander licht op ons beschaafde voorkomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden