Vreselijke foto

Ik heb het Tweede Gebod nog eens nageslagen: ,,Gij zult u geen beeld maken of enige gestalte van wat in de hemel van boven of wat op aarde van beneden of wat in het water onder de aarde is,'' vertaalde rabbijn A. S. Onderwijzer in 1897. Hoofdstuk twintig van Exodus, vers 4.

Hoe zou de wereld eruit zien als dit voorschrift strikt zou worden geinterpreteerd? Schilderijen, films, foto's, televisie, reclame zouden niet gemaakt kunnen worden. Zonder afbeeldingen kun je op een fantastische manier een huis of een paleis decoreren.

De islamitische wereld heeft het uitbundig bewezen. Ieder willekeurig Perzisch tapijt, iedere tegelmuur of tegelvloer in Zuid-Europa en de moslimse wereld, elk paleis van een sultan, iedere moskee is een bewijs dat schoonheid mogelijk is zonder afbeeldingen van mensen en dieren.

Maar tot welke middelen zou de reclamewereld haar toevlucht moeten nemen als mens, hond, kat, tijger en leeuw niet in beeld zouden mogen verschijnen? Hoe fris is een deodorant als je de roller alleen over een patroon van vierkantjes en driehoekjes kan rollen? Hoe lekker zit een onderbroek als het geen mannen- of vrouwenkruis omsluit, maar een bosje rozenstelen? Hoe vloeiend laat shampoo de haartjes zwaaien als alleen wat tarwehalmen in de wind overblijven om ze aan te prijzen? Reclame zonder beelden van mens en dier, het lijkt me niks.

Exit de reclame. Wat een zegen zou zijn vanwege de lawaaivervuiling waar de reclame zo'n aandeel in heeft, maar wat een vloek zou zijn omdat reclame ook een domein is waar humor en schoonheid nagestreefd worden (en soms gerealiseerd).

Zaterdag verlangde ik hevig naar een strikte interpretatie van het Tweede Gebod. Trouw publiceerde een artikel over mijn nieuwe boek, van de hand van de door mij zeer gewaardeerde Cokky van Limpt. Maar de foto die erbij stond! Ik zie eruit als een kruising tussen een intellectuele spiri-toverkol en een gemangelde jodin. Vind ik zelf.

De meningen in de vriendenkring liepen zeer uiteen. 'Je lijkt wel stoned', zei de een; 'ik wist niet dat je zo mooi kon zijn', zei de ander. Maar wat ze er ook van vinden, er is weinig dat zo ellendig voelt als een beeld waarin je je zelf niet herkent - met welke middelen dat beeld ook is gemaakt: met de beitel, de pen, de kwast of de camera. In dit geval de camera.

Zegt de kwaliteit van foto's iets over de kwaliteit van een krant? Het lijkt me niet. De kwaliteit van kranten beoordeel ik op basis van de artikelen over zaken waar ik verstand van heb: Israël, jodendom, bijvoorbeeld. Als die redelijk of goed zijn, vertrouw ik erop dat artikelen over zaken waar ik niets van weet - de positie van vrouwen in Oeganda, de waterbeheersing in Bangladesh, de ontwikkeling van de veehouderij in Argentinië - ook redelijk tot goed zijn. Bij foto's van al die zaken waar ik niets (maar ook waar ik wel wat) van weet, is dat oordeel of de werkelijkheid wordt gedekt, veel moeilijker. Want foto's zijn noodzakelijkerwijs dramatischer dan tekst hoeft te zijn. De foto's die bijvoorbeeld mijn indruk van de Afrikaanse samenleving hebben bepaald, zijn foto's van burgeroorlog, hongersnood, armoede, vluchtelingen. Dat is een fractie van de Afrikaanse werkelijkheid, maar ik heb geen eigen beelden van Afrika in mijn hoofd die ik daartegenover kan stellen, en waarmee ik kan afwegen of de foto's die ik heb gezien Afrika recht doen of niet.

Het is ondenkbaar dat het Tweede Gebod fundamentalistisch zou worden nageleefd. Maar je een krant of een leefomgeving voorstellen zonder afbeeldingen is misschien op zijn tijd op zijn plaats. Ik geef echter toe, het klinkt opportunistisch uit de pen van een beeldverslaafde, maar gemangelde toverkol.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden