Opinie

Vredig Nederland wordt hoogmoedig

Veteranen leggen kransen tijdens de Dodenherdenking in Rhenen.Beeld ANP

Dit land is zijn oorlogsgeschiedenis vergeten. Het is een samenleving geworden van het recht op beledigen en 'het eigen gelijk eerst'. Het Kwaad zit alleen in de Ander.

Was ik vijf jaar eerder geboren dan was ik in 1978 bij het ontwaken van de revolutie in Iran een zestienjarige en bruikbare pion geweest in de onzichtbare hand van de geschiedenis. Ik was óf de kant van de radicale islam op gegaan óf een extremistische communist geworden óf ik was omgekomen in de loopgravenoorlog tussen Iran en Irak.

Het is mij allemaal bespaard gebleven. Niet omdat ik de juiste morele keuzes heb gemaakt of heldendaden heb verricht. Nee, ik was simpelweg te jong.

Dit 'toevalsbesef' is een dwingend besef. Het zou moeten leiden tot bescheidenheid in het oordeel over hoe we ons verhouden tot de vulkanische momenten van de menselijke geschiedenis.

De mens neemt deel aan de geschiedenis en heeft te maken met keuzes tussen goed en kwaad: vaker nog, tussen kwaad en erger. Maar wij zijn niet de makers van de geschiedenis, vaak zelfs niet die van onze persoonlijke levensloop.

Dat besef en de daaruit voortvloeiende bescheidenheid dreigen in Nederland in de vergetelheid te raken. Nederland is al zevenenzestig jaar een oorlogsdrama bespaard gebleven. Een niet te onderschatten zegen. Maar het brengt ook het gevaar van hoogmoed met zich mee.

Wie geen oorlog kent, zou vrede kunnen onderschatten. En daarmee wellicht ook zijn eigen bijdrage daaraan. Hoogmoed en onbegrip over de duistere dagen van de eigen geschiedenis of de hedendaagse omstandigheden van andere volkeren maken de samenleving onnadenkend.

De kwetsbaarheid van het goede wordt uit het oog verloren, waardoor wilde avonturiers met hun grootspraak ruim baan krijgen. En dat zet de deur open naar een nieuwe duisternis.

Is het ons gelukt om de diepere wijsheid van de ervaring van de oorlogsgeneratie in het DNA van onze oordeelsvorming op te nemen? Ik meen van niet.

Het antisemitische en fascistische drama dat Europa vijf lange jaren in zijn greep heeft kunnen houden, is door de tijd heen niet alleen vervaagd - was dat maar de enige schade die het collectief geheugen in die lange tijd van vrede en welvaart heeft opgelopen. Nee, het is nog erger.

We gedragen ons als de kijker van een horrorfilm: we krijgen er koude rillingen van omdat het ons voorstellingsvermogen te boven gaat. We vinden het waanzin, iets dat niet bij ons past, ons niet kan overkomen. Oorlog is vooral iets van de vreemde, de ander, iets van andere tijden en/of plaatsen.

Tolerantie, sociale zekerheid, investeren in kunst en cultuur, respect voor etnische en culturele diversiteit, ontwikkelingsamenwerking, Europese eenheid en solidariteit - al deze begrippen zitten in het verdomhoekje. Het zijn ontwortelde begrippen, losgeraakt van hun historisch besef en ontstaansgeschiedenis, en nu niet meer dan zwevende, morele 'standpunten' die al naar gelang door politici en polemisten gebruikt worden naar eigen goeddunken.

De ongelofelijke hoogmoed en ook onwetendheid over de kwetsbaarheid van vrede die wij vandaag de dag aantreffen, is de oogst van wat de naoorlogse babyboomgeneratie heeft gezaaid.

De jonge babyboomgeneratie en in het bijzonder de links geöriënteerden onder hen - maar ja, wie was niet links in de jaren zestig en zeventig? - waren gewapend met het optimisme van een tijdperk van overvloed en de daarmee gepaard gaande zelfoverschatting. Die generatie heeft de oorlog als knuppel ingezet om de toen zittende elite - de oorlogsgeneratie - van de apenrots te jagen.

De oorlog en de oorlogsgeneratie konden simpel gediagnosticeerd worden: een verknipte generatie en een zieke opvoedstijl was de oorzaak van de oorlog. De babyboomers omarmden massaal de illusie van autonomie en authenticiteit als remedie tegen een volgende oorlog. Dat heeft inmiddels geleid tot een samenleving die het verleerd is zorgzaam om te gaan met de vrede.

Daardoor zijn we amper in staat om het conformisme, groepsdenken, de xenofobie en het barbarisme tegen de Ander te herkennen.

Dit is een samenleving van het recht op beledigen en 'het eigen gelijk eerst'. Het Kwaad is enkel en alleen nog in het gelaat van de Ander te herkennen wanneer wij alle herinneringen aan de overeenkomsten met andere generaties en de historisch gewortelde logica van onze normen en waarden hebben uitgewist.

Inmiddels ziet de hele wereld, Europa voorop, dat Nederland in de greep is van de eigen projectie van het menselijk tekort op de Ander en de daaruit voortvloeiende xenofobe politiek.

Maar wij kunnen het niet zien. Wij hebben immers allang onze belangrijkste spiegel, onze oorlogsgeschiedenis, in scherven laten vallen.

Dit is een voorpublicatie van de 4 Mei lezing 'Historische bescheidenheid' door Shervin Nekuee. De lezing vindt plaats op 4 mei in Felix Meritis, Amsterdam en is medegeorganiseerd door het Amsterdams 4 en 5 mei comité. Meer informatie: www.felix.meritis.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden