Vredesprijs voor stille diplomaat

Het Comité voor de Nobelprijs voor de Vrede koos dit jaar voor de man achter de schermen: de Finse onderhandelaar en oud-president Martti Ahtisaari.

Martti Ahtisaari is geen man van de bühne. Des te bekender is hij in landen waar hij zijn vredeswerk verrichtte: Sri Lanka, Atjeh, Kosovo, Noord-Ierland. In Namibië lopen veel jonge mensen rond die Martti heten.

Ahtisaari (71) krijgt de vredesprijs voor zijn pogingen om internationale conflicten op te lossen, op drie continenten, gedurende meer dan drie decennia. „Die pogingen hebben bijgedragen aan een vreedzamer wereld en aan ’broederschap tussen de naties’ in de geest van Alfred Nobel”, aldus het comité. Ahtisaari ontvangt de prijs van 1 miljoen euro in de Noorse hoofdstad Oslo op 10 december, de verjaardag van Nobel.

Er is nauwelijks een conflict in de wereld te bedenken waar Ahtisaari niet opdook: in het voormalig Joegoslavië, Sri Lanka, de Hoorn van Afrika, in het Israëlisch-Palestijns conflict op de West-Oever. Hij speelde eind jaren tachtig namens de Verenigde Naties een belangrijke rol in de onafhankelijkheid van Namibië in 1990. Zijn organisatie Crisis Management Initiative (CMI) droeg bij aan de oplossing van de kwestie-Atjeh in Indonesië, in 2005. Eerder hield hij toezicht op de ontwapening van de Noord-Ierse paramilitaire organisatie Ira. In 2007 presenteerde hij zijn eindrapport aan de VN waarin hij aandrong op onafhankelijkheid van Kosovo van Servië. Zelf is Ahtisaari nog het meest trots op zijn werk in Namibië, vertelde hij gisteren.

Ahtisaari begon zijn loopbaan als onderwijzer, en zette zich in voor internationale hulporganisaties. Zijn diplomatieke carrière begon in 1965 – eerst op het ministerie van buitenlandse zaken, later als ambassadeur in Tanzania en andere Afrikaanse landen. In 1977 werd de Fin gezant voor de VN voor Namibië, toen nog onder Zuid-Afrikaans gezag. Het zou het begin betekenen van een indrukwekkende loopbaan als vredesmakelaar – even onderbroken toen hij als kandidaat voor de Sociaal-Democratische Partij het presidentschap van Finland won, tussen 1994 en 2000.

Martti Oiva Kalevi Ahtisaari werd in 1937 geboren in wat toen nog het Finse Viipuri was, nu het Russische Vyborg. Zijn moeder vluchtte tijdens de oorlog met Rusland, 1941-1944, zijn vader diende in het leger. Ahtisaari’s biografen kunnen een verband leggen tussen zijn jeugd in het door oorlog verscheurde land en zijn latere inspanningen voor de wereldvrede. Bovendien groeide hij op in een tijd dat diplomatie met name met buurman Moskou voor de Finnen van levensbelang was. Ahtisaari’s aanleg voor troubleshooter zit ’m in de nationale genen, legde een Fin gisteren uit aan de BBC. „Hij is een Fin – we geven nooit op, we blijven rustig en we luisteren zonder in de rede te vallen.” Die kwaliteiten hielpen hem in Namibië, toen Zuid-Afrika zich, tijdens het onderhandelingsproces, met militair vertoon liet gelden. Tijdens de besprekingen tussen de Atjehse onafhankelijkheidsbeweging GAM en de Indonesische regering, hield hij zich aan enkele essentiële principes: spreek af dat niets is afgesproken voor alles is afgesproken. Schep niet op over op de tegenpartij ’veroverde’ details, maar presenteer het geheel van de overeenkomst. Handel in de geest van ’waardigheid voor allen’, zodat er achteraf geen winnaars of verliezers zijn.

In de zaak-Kosovo toonde Ahtisaari zich echter een diplomaat met uitgesproken meningen. Hij was hard tegenover Servië, dat volgens hem weigerde echt te onderhandelen en geen verantwoording wilde afleggen voor zijn daden in de Balkanoorlog. Vooral zijn conclusie dat Kosovo onafhankelijk van Servië moest worden, wordt hem door Belgrado én bondgenoot Moskou verweten. Het mag een paradox heten, dat de oerdiplomaat uitgerekend de Russen zo tegen zich in het harnas heeft gejaagd. Dat hij de Nobelprijs krijgt, wordt gezien als uitgesproken steun door het westen aan de onafhankelijkheid van Kosovo, klonk het gisteren in het Russische parlement.

Ahtisaari wijdt zijn leven nu vooral aan het bestrijden van de jeugdwerkloosheid. Op internationale schaal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden