Vredesoperaties wel nodig maar vaak onuitvoerbaar

Vorige week werd bekend dat 12 Dutchbat-veteranen de Nederlandse staat aanklagen omdat hij de militairen in 1994 op een 'onuitvoerbare' missie stuurde. Deze aanklacht impliceert dat de Nederlandse ervaring in Srebrenica een op zichzelf staand 'incident' was. Dit is allerminst het geval.

In 1994 trokken Belgische troepen zich terug uit de Rwandese hoofdstad Kigali waarna 2000 burgers die onder Belgische bescherming stonden werden vermoord door Hutu-rebellen. In recente jaren konden VN-vredestroepen ook niet voorkomen dat ernstige misdaden werden gepleegd tegen de burgerbevolking in Zuid-Soedan, de Democratische Republiek Congo (DRC), Darfur en Mali. Het betrof vaak een aanval op kampen met tussen de 25.000 en 50.000 vluchtelingen. De verwachtingen van VN-vredesmissies zijn vaak hooggespannen, soms zelfs gecreëerd door een belofte die door de VN zelf is geuit.

Neem bijvoorbeeld de speech die VN-generaal Morillon in 1993 gaf voor de burgers van Srebrenica, waarin hij letterlijk stelde dat de bevolking beschermd zou worden door de VN. Een belofte die hij simpelweg niet waar kon maken. Juist de plaatsing van VN-vredestroepen compliceert het beschermen van burgers, zoals ook een VN-rapport na de genocide in Rwanda concludeerde. Als de burgerbevolking massaal bescherming zoekt op de militaire basis van VN troepen, wordt de militaire basis immers een interessant doelwit voor gewapende groepen die betrokken zijn in het conflict. Dat terwijl de capaciteit van de militairen om bescherming te bieden afneemt als het aantal vluchtelingen toeneemt.

In de huidige, complexere binnenlandse conflicten kunnen de VN nog altijd weinig uitrichten tegen de ernstige misdaden waaraan bepaalde bevolkingsgroepen onderhevig zijn. Dit ondanks het feit dat vredesoperaties tegenwoordig van een sterk mandaat en een relatief uitgebreide geweldsbevoegdheid worden voorzien. Dit komt onder andere doordat vredesmissies niet langer worden ingezet in vreedzame situaties zoals oorspronkelijk werd beoogd, maar bij gewapende conflicten.

Uitermate complex

En dan zijn de huidige conflicten vaak uitermate complex, met een groot aantal strijdende partijen die zeer gewelddadig zijn. Logge bureaucratie belemmert de effectiviteit van vredesoperaties.

De VN besluiten op afstand welke stappen wel of niet genomen dienen te worden om een bepaald doel te bereiken, ook als de situatie op de grond inmiddels onhoudbaar is geworden, zoals dat ook in Srebrenica het geval was. Hierdoor komt de actie vaak te laat.

Debat

Hoewel de Dutchbat-veteranen een belangrijke discussie op gang brengen , zou het debat zich moeten richten op de zin van vredesmissies in het algemeen.

De term 'uitvoerbaarheid' is in deze context een tamelijk loos begrip. Doordat de ontwikkelingen in een gewapend conflict zich nu eenmaal niet laten voorspellen, is de uitvoerbaarheid van vredesoperaties op voorhand moeilijk in te schatten. Men kan hooguit stellen dat de term 'vredesmissie' achterhaald is gezien de omstandigheden waarin deze operaties tegenwoordig plaatsvinden.

Anno 2016 kunnen we concluderen dat veel vredesoperaties achteraf 'onuitvoerbaar' zijn gebleken. De VN zou er verstandig aan doen te bekijken hoe zij opnieuw invulling kunnen geven aan hun doelstelling om daadkrachtig en effectief op te treden tegen internationale mensenrechtenschendingen. De zogenoemde 'vredesmissies' zijn op dit moment niet toereikend om dit doel te verwezenlijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden