Vredescomités Kenia prediken rustige stembusgang

Kenia gaat op 4 maart stemmen. Iedereen is bang dat het etnische geweld, net als in 2008, oplaait. Het Internationaal Strafhof ICC in Den Haag vervolgt daarvoor drie leiders. In het tweede deel van een drieluik over Kenia: de aanklacht van ICC tegen politici verbroedert rivaliserende volken.

REPORTAGE | ILONA EVELEENS

"We zijn nu broeders en leven in vrede", zegt Kamende Wainaina, terwijl hij Samuel Keino op de schouder slaat. Beide mannen lopen over het smalle pad dat de gehuchten Kihingo en Teret scheidt. Op de velden aan weerszijden schoffelen boeren en boerinnen. Wainaina's huis staat aan de oostzijde, bij de Kikuyu, het grootste volk in Kenia. Keino woont aan de andere kant in Teret, waar Kalenjin leven, de derde grootste groep. In 2008 gingen milities van beide volken elkaar te lijf na de omstreden verkiezingsuitslag, omdat ze behoorden tot rivaliserende politieke coalities. In de orgie van geweld die Kenia overspoelde, werden zeker 1300 mensen met kapmessen en speren gedood, een half miljoen mensen raakte ontheemd.

Vijf jaar later is alles anders. Kikuyu-leider Uhuru Kenyatta, zoon van Kenia's eerste president, en Kalenjin-voorman William Ruto sloten vorig jaar een bondgenootschap. Beiden moeten later dit jaar verschijnen voor het Internationale Strafhof (ICC) in Den Haag, vanwege hun vermoede rol in het organiseren van het geweld in 2008.

Door de handen ineen te slaan, hopen Kenyatta en Ruto de verkiezingen te winnen, en respectievelijk president en vicepresident te worden. Ze beloven zich persoonlijk te verantwoorden voor het ICC, maar niet iedereen gelooft dat ze daadwerkelijk naar Den Haag zullen afreizen als ze de verkiezingszege binnenslepen. Er is dan niemand in Kenia die ze kan dwingen.

De processen brachten niet alleen de twee leiders samen, maar ook hun volken. Een tijdelijke zaak, vreest Joseph Omondi. "Als Kenyatta en Ruto de verkiezingen niet winnen, zullen hun aanhangers de schuld van het verlies bij de andere groep leggen. Dat kan leiden tot geweld", meent de politicoloog.

Maar ook als Kenyatta en Ruto wél winnen, is hij niet gerust op de nabije toekomst. Het Westen laat nu al in bedekte termen doorschemeren dat samenwerking met Kenyatta en Ruto moeilijk zal zijn. Mocht bovendien het duo niet naar Den Haag gaan, dan kan Kenia een pariastaat worden in navolging van Soedan. Omar al-Bashir, de Soedanese president, vertikt het zich in Den Haag te verantwoorden. Zijn land is gestraft met internationale sancties.

"Als onze economie klappen krijgt, komen die het hardst aan bij de 40 procent van de bevolking die onder de armoedegrens leeft", stelt Omondi. "Een opstand behoort tot de mogelijkheden. Ook die kan een einde maken aan een Kenyatta-Rutoregering en de nieuwe vriendschap tussen Kikuyu en Kalenjin."

In Kihingo en Teret willen ze niets horen van doemscenario's. De inwoners hebben een gezamenlijk vredescomité gevormd dat een geweldloze stembusgang predikt. Overal in het land zijn dergelijke groepen actief in een poging een herhaling van 2008 te voorkomen. Het Kihingo-Teret-comité zingt hetzelfde vredesdeuntje.

Maar één-op-één schemert ook hier diepgeworteld wantrouwen door, als comitévoorzitter Kamende Wainaina samen met vicevoorzitter Samuel Keino de plekken laat zien waar in 2008 het ergste geweld woedde. Ze stoppen bij een nieuw huis op het grondgebied van Kihingo, opgetrokken uit in de zon gebakken stenen en betaald door de regering omdat het oude huis in 2008 in vlammen was opgegaan. Keino staat alleen in de schaduw van een bloeiende Jacaranda-boom als hij even later zegt: "Kikuyu kregen nieuwe huizen van de regering. Ook sommigen van ons verloren hun huis, maar wij kregen niets."

Hij en de andere inwoners van Teret kregen vijftien jaar geleden land cadeau van de toenmalige president Daniel arap Moi, een Kalenjin. In 2002 nam de huidige president, de Kikuyu Mwai Kibaki, het roer over. "Een van zijn eerste daden als president was om onze landeigendomspapieren ongeldig te verklaren. Ik zit sindsdien illegaal op mijn eigen grond", mompelt Keino.

Als hij weg beent over het grenspad, waarschuwt Wainaina: "Kalenjin zeggen nooit wat ze denken en voelen. Je moet voor ze oppassen!"

Kikuyu en Kalenjin ruziën om de Rift Vallei
Kikuyu en Kalenjin ruziën al decennia over land in de Rift Vallei. Tijdens het Britse koloniale bewind was het vruchtbare gebied in West-Kenia gereserveerd voor blanken. Oorspronkelijke bewoners van het gebied, zoals Masai en Kalenjin, werden verdreven. Na de onafhankelijkheid in 1963 keerden veel blanke boeren terug naar hun landen van herkomst en Kenia's eerste president, Jomo Kenyatta, hielp zijn Kikuyu-volk het land te kopen van de vertrekkende eigenaren. Kalenjin beschouwen Kikuyu in de regio sindsdien als indringers.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden