Vrede bedekt smalle, peilloos diepe kloof

Vrede went, ook in Noord-Ierland. In de nieuwe Assemblee converseren ooit verstokte vijanden opgewekt met elkaar. En vergist Peter Robinson, tweede man in de DUP van papenvreter Ian Paisley zich, en spreekt hij aartsvijand en Ira-veteraan Martin McGuinness keurig aan met 'collega-minister', in plaats van 'terroristenleider'. En onderhoudt hij hem over zijn voorgenomen beleid als minister van onderwijs.

Toch was het kantje boord. In het zicht van de haven dreigde nog geen twee maanden geleden de vrede te stranden op ontwapening van het Ira, het Ierse republikeinse leger. ,,De kloof tussen de republikeinse Sinn Fein en de unionistische UUP was smal, maar peilloos diep'', zegt Ken Newell, voorganger van de Fitzroy Presbyterian Church. Hij is één van de leiders van de Fitzroy-Clonard Fellowship, een protestants-katholieke vredesbeweging, die vorig jaar de Pax Christi internationale vredesprijs ontving. De andere voorman is zijn confrater Gerry Reynolds, priester van de Clonard Monastry en grondlegger van het vorige staakt-het-vuren van het Ira in 1994.

Op de valreep trommelde de Amerikaanse bemiddelaar George Mitchell hen op om mee te helpen die 'peilloos diepe' kloof te dichten. ,,Sinn Fein-leider Adams dacht dat de zaak zou klappen'', zegt Newell, ,,UUP-leider David Trimble ook.'' Er volgde spoedoverleg op spoedoverleg tussen de Noord-Ierse geestelijkheid en politieke leiders, vaak in aanwezigheid van Mitchell en de Britse minister van Noord-Ierland, Peter Mandelson. En vlak voor het cruciale congres van Trimble's UUP verscheen in alle Noord-Ierse dagbladen een paginagrote advertentie, ondertekend door 280 protestanse geestelijken, die er bij de UUP op aandrongen Trimble te steunen.

Die steun kwam, morrend, en de vrede was voorlopig gered. Als doekje voor het bloeden voor de UUP-achterban reikte de Britse regering het eervolle George Cross uit aan de Royal Ulster Constabulary, de overwegend protestantse Noord-Ierse politiemacht.

Dat veroorzaakte bij Sinn Fein bijkans een bloedspuwing. Zoals bij Michael Browne, partijstrateeg en raadslid in Belfast, die de RUC nog steeds ziet als een unionistische onderdrukkingsmacht. ,,De timing van de toekenning van het George Cross was rampzalig'', zegt hij. ,,Zo vlak voor de ingrijpende hervorming van de RUC zien veel mensen het als een gebaar van 'wij, Londen, staan achter de RUC, we laten jullie niet vallen'. Alleen de náám RUC al bezorgt ons nog altijd nachtmerries, net als die uniformen.'' Voor Browne moet de RUC ontbonden worden. Nieuwe naam, NIPS, zoals voorgesteld, Northern Ireland Police Service, nieuwe samenstelling, met 40 procent katholieken, een afspiegeling van de bevolking. Een compleet nieuw begin.

Dat nieuwe begin gloort voor Sinn Fein ook. De politieke arm van het Ira heeft zich tot de vrede verplicht en heeft twee mensen in de regering van First Minister Trimble. De gewapende strijd voor Brits Out! en voor aansluiting van Noord-Ierland bij de katholieke Ierse republiek is verleden tijd. Zeker zo belangrijk is het besluit van Dublin om de aanspraken op de 'zes graafschappen in het noorden' uit de grondwet te schrappen.

Waarmee ook het politieke raison d'être voor Sinn Fein lijkt te zijn weggevallen. Maar daar wil Michael Browne niet aan. ,,Sinn Fein zal nooit het streven naar hereniging laten varen. We waren natuurlijk wel teleurgesteld door dat besluit.''

Browne spreekt consequent van de '26 graafschappen in het zuiden' in plaats van 'Ierse republiek'. ,,De échte Ierse republiek moet nog gesticht worden'', zegt hij. ,,Het politieke proces zal uiteindelijk onverbiddelijk leiden tot hereniging. We moeten alleen een verenigd Ierland beter aan het volk verkopen.'' Hij houdt vol dat er in de Ierse republiek, (,,pardon, in het zuiden'') de meerderheid voor hereniging is. Hoewel bij elke peiling een overweldigende meerderheid niets blijkt te voelen voor hereniging met die lastpakken in het noorden.

Browne erkent dat hereniging in elk geval niet prioriteit nummer één is voor de vijf miljoen Ieren in noord en zuid. Bovendien heeft Sinn Fein zich verplicht om de democratische verhoudingen in het 1, 5 miljoen zielen tellende Noord-Ierland te respecteren. Browne: ,,We kwamen door het referendum tot de conclusie dat we niet tegen de wil van een miljoen protestanten hereniging kunnen afdwingen. De oorlog is voorbij, tenminste, zegt Browne behoedzaam, ,,dat willen we graag zeggen''. Het Ira gaat ontwapenen, maar over wanneer, hoe, waar en hoeveel hult hij zich in nevelen.

Zeker, Sinn Fein heeft in 1997 grote druk uitgeoefend op het Ira om een bestand af te kondigen, maar dan heft hij weer die republikeinse mantra aan dat er geen relatie is tussen Sinn Fein en Ira. ,,Sinn Fein en het Ira zijn twee verschillende organisaties die toevallig één doel gemeen hebben'', zegt hij. ,,Ik ben lid van Sinn Fein, daarom ben ik nog geen Ira-lid. Nee, er is geen band. Ja, dat zeg ik met droge ogen, dat is écht zo.'' 'Tuurlijk, en Elvis Presley leeft nog'. Brede grijns: ,,Oké, Elvis is dood.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden