Vragen vliegroute MH17 leven voort

Terughoudendheid bij regering zorg voor irritatie bij Kamerleden Sjoerdsma en Omtzigt

"Deze brief geeft opnieuw geen volledig antwoord", verzucht D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma na het lezen van de kabinetsreactie op de door hem en Pieter Omtzigt (CDA) gestelde vragen over de vliegroute van vlucht MH17. Samen bevroegen ze de regering al meerdere malen, en volgens Sjoerdsma tekent zich een patroon af. De regering is, verwijzend naar lopende onderzoeken, terughoudend in de beantwoording maar geeft toch een beetje meer informatie prijs dan de vorige keer. Dit zorgt voor irritatie, maar moedigt ook aan om door te graven.

Tijdens het Kamerdebat van morgenavond zal Sjoerdsma blijven hameren op de twee vragen die hij al maanden heeft. Ten eerste: wat is er gedaan met de openbare berichtgeving over neergeschoten Oekraïense militaire vliegtuigen in de maanden voorafgaand aan de MH17-ramp? En ten tweede: waar ligt nu precies de verantwoordelijkheid voor de veiligheid op vliegroutes?

Openbare bronnen maakten in mei en juni 2014 melding van uit de lucht geschoten Oekraïense toestellen. Hierbij ging het om transportvliegtuigen en helikopters op lage hoogte, geraakt door machinegeweren en draagbare luchtafweer met een bereik van enkele kilometers. Dat is ver beneden de tien kilometer waarop passagiersvluchten zich bevinden. Op 30 juni sprak de Amerikaanse Navo-commandant Breedlove vervolgens over door Rusland aan de separatisten gegeven tanks en geavanceerdere luchtafweer, maar uit het transcript van de persbriefing is niet geheel duidelijk of hij ook doelde op luchtafweersystemen die op grote hoogte een toestel kunnen raken.

Enkele dagen voor de MH17-crash escaleerde de situatie in het Oekraïense luchtruim. Op 14 juli werd een militair transportvliegtuig op 6500 meter hoogte neergeschoten. Twee dagen later gebeurde hetzelfde met een SU25 aanvalsvliegtuig. Het kabinet gaat hier in haar antwoorden niet uitgebreid op in. Maar de Oekraïense regering en internationale veiligheidsexperts zeiden destijds dat het waarschijnlijk om beschietingen door Russische straaljagers ging. Dat is plausibel, omdat de piloten zich met parachutes in veiligheid brachten. Dat is mogelijk na een inslag van een uit de lucht afgeschoten raket, maar niet bij een zwaarder vanaf de grond gelanceerd wapen zoals de Buk die MH17 vernietigde.

De vragen over de afwegingen bij de Nederlandse overheid over de veiligheid van vliegroutes blijven volgens Sjoerdsma open omdat sommige landen een andere afweging hebben gemaakt, en het kabinet daarover geen helderheid biedt. Zo is meermaals gezegd dat de keuze van British Airways om niet over het oosten van Oekraïne te vliegen niets te maken had met een eventuele oorlogsdreiging. Het zou volgens Rutte zijn vanwege de Russische annexatie van de Krim. Zowel de Russische als de Oekraïense luchtverkeersleiding bemoeiden zich met dit gebied, waardoor een gevaarlijke situatie kon ontstaan. Maar in de brief van gisteren staat dat ook de KLM om deze reden de Krim vermeed, terwijl British Airways het hele oosten van Oekraïne omzeilde, mogelijk vanwege informatie 'uit andere bronnen'.

Ook zijn er vragen over de bijeenkomst voor diplomaten die op 14 juli in Kiev plaatsvond. Volgens het kabinet is daar grofweg hetzelfde gezegd over het neergehaalde transportvliegtuig als in openbare berichtgeving, maar om diplomatiek protocol niet te schenden wordt het verslag niet openbaar gemaakt. Bij een eerdere vragenronde van Sjoerdsma en Omtzigt werd alleen geantwoord dat het verslag op de gebruikelijke wijze naar Den Haag is gestuurd.

Gisteren werd dan toch gespecificeerd welke ministeries het hebben ontvangen. In het debat van morgen zullen de twee Kamerleden proberen nog iets meer te weten te komen over die bijeenkomst drie dagen voor de ramp met vlucht MH17.

undefined

Wat zijn de bekende feiten?

Mei-juni 2014 - Met machinegeweren en luchtdoelraketten worden laagvliegende Oekraïense militaire helikopters en transportvliegtuigen neergeschoten.

30 juni - Navo-commandant Breedlove zegt dat Rusland separatisten traint met geavanceerdere luchtdoelsystemen.

14 juli - Oekraïens AN26 militair transporttoestel wordt op 6500 meter hoogte neergeschoten.

16 juli - Oekraïens SU25 aanvalsvliegtuig wordt bij de Russische grens neergeschoten.

17 juli - Vlucht MH17 wordt neergeschoten, waarschijnlijk met een BUK-luchtdoelraket.

undefined

Welke vragen leven nog?

Zijn er luchtvaartmaatschappijen die het oosten van Oekraïne vóór 17 juli meden uit angst voor beschietingen?

Hoe beoordeelden luchtvaartmaatschappijen die vóór 17 juli over het oosten van Oekraïne vlogen de escalerende luchtoorlog in dat gebied?

Waarom heeft de Nederlandse overheid informatie over beschietingen in het Oekraïense luchtruim alleen bekeken met het oog op meer sancties tegen Rusland, en is er geen link gelegd met gevaar voor de burgerluchtvaart?

Moet het kabinet meer informatie over ambtelijke besluitvorming delen met de Kamer dan anders, omdat de MH17 zo'n gevoelig onderwerp is?

undefined

Geen site veilige routes

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden