Vormt de stijl van Wilders een gevaar voor de hele politieke cultuur?

De grootste verandering die de aanstaande regering voor het land in petto heeft, zit niet in de inhoud van het beleid, of het pakket aan maatregelen. Het zit in de stijl. Al direct bij de presentatie van het regeer- en gedoogakkoord bleek hoe anders de taal is van Rutte, Wilders en Verhagen. De toon is hard en polemisch, maar tegelijkertijd worden die harde dingen met grote luchtigheid gebracht. Beoogd premier Rutte sprak enthousiast over ’ferme tikken’ voor inbrekers. Wilders vertelde stralend dat immigranten bijna niet meer kunnen binnenkomen. Dat hij vandaag in Berlijn spreekt over ’het gevaar van de islam als totalitaire ideologie’ – daar kijkt al niemand meer van op. Zo’n titel alleen al zou een paar jaar geleden nog als shockerend zijn ervaren.

Na al het gemopper over de zittende premier Balkenende en diens stijl, is de nieuwe stijl zeker mediagenieker. Met een vlotte spreker als Rutte kan beleid makkelijker worden uitgelegd. Een meer populistische stijl van opereren is ook niet bij voorbaat een verslechtering. En op het streven van partijen om de taal te spreken van de ’man in de straat’ kun je moeilijk kritiek hebben.

Maar de nieuwe, ’ferme’ toon heeft risico’s. Wilders houdt de vrijheid om in de Kamer alles te zeggen wat hij wil, op zijn bekende wijze. Dat CDA en VVD dat geen probleem vinden, tekent de nieuwe politieke cultuur. Polarisatie geldt als verfrissend, het hoogst haalbare in de politiek is om te confronteren. Wilders heeft bewezen hier het meest succesvol in te zijn, en zal vanuit zijn rol als ’aanjager’ van het regeringsbeleid niet alleen maximale invloed hebben op de inhoud van het beleid, maar vooral ook op de toon van het beleid. Wat gaat dat betekenen voor de politieke cultuur van het land en hoe bezorgd moet je daar al dan niet over zijn?

Schrijver Geert Mak waarschuwde vorig jaar voor de gevolgen van het afschaffen van de ’politieke correctheid’. Hij vond het een vorm van beschaving „dat bepaalde uitlatingen en campagnes in een democratische rechtsstaat niet acceptabel zijn (...), met name het voordurend problematiseren en ter discussie stellen van de aanwezigheid van minderheden, zoals nu in Nederland plaatsvindt”. Mak is zelfs bang dat dit uiteindelijk kan uitlopen op het legitimeren van geweld. De nieuwe, ruige toon in de politiek is dus volgens hem letterlijk gevaarlijk – iets wat een tegenstander trouwens kan opvatten als óók een uiting van te harde taal en van polarisatie. De linkse tv-maker Anil Ramdas schold de PVV-aanhang onlangs uit voor ’primitieve, vulgaire types’.

Met name de toon van het debat over immigratie zal de komende jaren veranderen, door de invloed van Wilders. Moet je dat los zien van het beleid dat diezelfde regering maakt? Of moet een regering op allebei – inhoud én vorm – even hard worden afgerekend? Vandaar mijn vraag: in hoeverre vormt de ruige stijl van Wilders een gevaar voor de hele politieke cultuur?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden