Voorzien in een leemte voor bijna-gehuwden

'Verdomd interessant, maar gaat u verder', 23.25-00.15 uur, Ned. 3.

Bij iemand als Max Pam is zo'n jongensinterview in goede handen, hij leidt de toeschouwer met elegante doch strakke hand door het oeuvre en leven van Wim T. Schippers. De film begint met een fragment uit 'Going to the dogs', het spektakelstuk waarmee Schippers ooit in de Stadsschouwburg van Amsterdam zegevierde, en waarin alle rollen door honden werden gespeeld. Gelukkig vraagt Pam niet naar de reikwijdte van dit drama, maar bespreekt hij meteen het interieur van de trouwzaal dat Schippers voor het Amsterdamse stadhuis ontwierp. Overal waar Schippers geweest is liet hij een stofwolk achter, zoveel is wel zeker, zijn aanwezigheid bleef nooit onopgemerkt.

De interviewer begeeft zich op glad ijs als hij wil weten waarom daar een stoel ondersteboven aan het plafond hangt. “Je weet het maar nooit”, zegt Schippers, “het leek me wel aardig, en het voorziet kennelijk in een leemte voor mensen die gaan trouwen.”

Inmiddels zijn interviewer en geïnterviewde amper meer te verstaan, want er weerklinken tamelijk opdringerige pianoklanken. Of die muziek misschien wat zachter kan? Nee dat kan niet, Schippers wil aan een gewichtig kunstenaarsportret meewerken, en daar moet nou eenmaal Satie bij. Tevergeefs probeert Pam de pianist ('Hé Reinbert, wat doe jij hier? Zit je eigenlijk nog bij het Schönbergensemble?') op een andere melodielijn te zetten ('iets van een oude Rus, nee, een jonge Rus, nee, een Russin dan?'), terwijl de geportretteerde kunstenaar maar even buiten gaat snuffelen.

En nog dieper dalen we naar de essentie: Je hebt ook hele mooie dingen gemaakt he? Schippers beaamt. En dan openbaart zich de schaakdeskundige Pam: Je hebt dus ook hele lelijke dingen gemaakt? Ach, die indeling kunst/kitsch, lelijk/mooi, dat vindt Schippers maar onzin. Laten we het maar op a-dynamische werken houden.

Gaandeweg lijkt het waarachtig een heus kunstenaarsportret te worden: we zien Schippers weer zijn limonadeflesje Green Spot als sculpturale a-dynamiek in de Noordzee leeggieten, waarmee hij de opgetrommelde kunstpers razend kreeg. Die 'heel eenvoudige actie' uit 1963 achtervolgt hem tot z'n verrassing nog steeds. In tv-quizen moeten de deelnemers nog steeds raden onder welk -isme die 'poëtische daad die tot nadenken stemt' valt. Terwijl Schippers toch nooit en te nimmer beweerd heeft dat het kunst was. Ooit koesterde hij het plan om een slabbetje aan de wereldbol te breien, een bedenksel dat je niet zo maar uitvoert, maar dat 'als gedachtenontwikkeling' wel degelijk de moeite waard is.

Dat denken en ontwikkelen ging ook bij de Vpro in alle omvang door, eerst met Hoepla ('Vreemd, vaag & verdacht'), waar voor het eerst een richtmicrofoon in werd gebruikt, later 'Het gat van Nederland', de Barend Servet- en Fred Haché-shows, tot en met de dramady 'We zijn weer thuis'. Slechte acteurs, billen & borsten, scheldpartijen op koningshuis, kerk, volk en vaderland waren onmisbare elementen 'om er eens een beetje doorheen te roeren'. “Het was”, zegt Schippers niet zonder trots, “een geraffineerd mengsel van onkunde en inzicht. De grote lijnen die mensen zo graag in het leven willen zien, die zie je vaak pas achteraf. Op de keeper beschouwd bestaat het leven louter uit een aaneenschakeling van onbenulligheden. Nu kijkt niemand meer ergens van op. Ik heb het baanbreken op zichzelf niet heilig verklaard. Ik moet gewoon doen wat ik leuk vind.”

Naar taalkundige erkenning hoeft Schippers niet meer te snakken. In de een na laatste editie van de Van Dale staat achter 'pollens': uitroep van verbazing (in de jaren '70 na een t.v.-serie in zwang gekomen), in de nieuwste uitgave van het woordenboek is daar 'van W. T. Schippers' aan toegevoegd. Schippers beweert dat hij ook de uitvinder is van de verbuiging 'gek' naar 'gekte', analoog aan 'ziek' en 'ziekte'. Maar daar is de redactie van het Groot Woordenboek der Nederlandse Taal het nog niet over eens. Misschien over een jaar of tien, reeds.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden