Voorzichtig applaus voor zoon NSB'er

'Herdenken alleen is koud, maar na verzoening warm. Ik hoop dat die nabij is.'

Een poppenkast, klaagt een mevrouw op leeftijd op rij vijf. Twee rijen voor haar buigt een fotograaf zich over de kerkbank om foto's te maken. Pal naast het orkest filmen vijf cameraploegen de dienst, in een hoekje typt een journalist met een laptop op schoot zijn artikel. "Het lijkt wel alsof de koningin komt", mompelt de vrouw.

In het zijschip van de Barbarakerk in Culemborg heeft de toegestroomde pers op eigen initiatief een persvak ingericht. Dat was eigenlijk niet de bedoeling, bekent een woordvoerder van de gemeente. Zoveel pers hadden ze niet verwacht tijdens deze Dodenherdenking.

Die pers is gekomen voor de zoon van een beruchte NSB-voorman. De Stichting Culemborg en Oranje nodigde Grimbert Rost van Tonningen (69) uit, die afstand deed van het gedachtegoed van zijn ouders, om te komen spreken tijdens de herdenkingsdienst. Dat zorgde voor de nodige reuring in en buiten de Betuwestad. Twee bestuursleden van de stichting weigerden te komen, maar voorzitter Ebbo de Jong hield voet bij stuk. Ook hij is slachtoffer, meent de Jong. "Hij heeft levenslang."

De spanning na alle media-aandacht is voor de dienst van De Jongs gezicht af te lezen. Hij knipoogt wat zenuwachtig naar de dominee, beweegt vluchtig met zijn hoofd en zwaait met zijn bril naar de dirigent voor een laatste detail.

De spanning blijkt overbodig. De kerk zit vol. Vaste bezoekers schatten dat het 'drie tot wel vijf keer zo druk' is als gebruikelijk. Ook tijdens de toespraak van Rost van Tonningen blijft het rustig. "Ik ben geen zielig mens", begint hij, "maar wel een zoon van beruchte nazileiders. U hoeft mij niet te zien als een oorlogsslachtoffer. Ik weet niet zeker of tweedegeneratie afstammelingen - in directe zin - dat überhaupt kunnen zijn."

Hij pleit voor verzoening en integratie, voor hem de twee kernbegrippen van vrijheid. "Herdenken alleen is koud, maar na verzoening warm. Ik hoop dat verzoening nabij is." Rost van Tonningen pleit ook voor een algemenere herdenkingsdag. "Zoals de Amerikanen alle doden die ooit voor hun land vielen, herdenken op Memorial Day." Na zijn laatste woord blijft het stil. Totdat iemand in zijn handen klapt. De zoon van de NSB'er krijgt een voorzichtig applaus. Bezoekers noemen zijn komst later 'moedig'.

Het mediacircus leidde helaas wel af, zeggen Joke uit Culemborg en haar neef Jim uit Utrecht, die ieder jaar naar de Barbarakerk komen voor de dodenherdenking.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden