Voorspelbare wenken voor het goede leven

Maarten van Buuren en Joep Dohmen. Wenken voor het goede leven.

Home Academy, Den Haag.

10 cd's, €59,95.

De sprekers
College geven moet zo ongeveer de tweede natuur zijn voor beide sprekers op deze cd's. Maarten van Buuren is als hoogleraar moderne Franse en letterkunde verbonden aan de Universiteit Utrecht en Joep Dohmen is hoogleraar wijsgerige en praktijkgerichte ethiek aan de Universiteit voor Humanistiek, ook in Utrecht. Eigenlijk heel logisch dus om hun bijdrage aan de Studium Generale op te nemen. Het heeft geresulteerd in 'Wenken voor het goede leven', een tiendelige cd-box over 2500 jaar deugdethiek. Natuurlijk krijgt Aristoteles veel aandacht, maar ook minder bekende denkers als Epicurus en wat te denken van de Chinese filosoof Laozi?

Hun ambitie
De noodzaak en urgentie van een actuele deugdethiek aantonen, aldus het begeleide boekje bij de cd-box. Die kan bruikbaar zijn in de permissieve maatschappij waarin we volgens beide sprekers leven. Tal van regeltjes zeggen wat we moeten doen of wat juist niet mag. De makke van deze benadering is dat de richtlijnen van buitenaf komen. In het ergste geval, zegt Joep Dohmen in zijn hoorcollege over Aristoteles, werkt het zelfs averechts, want nodigen verboden niet uit tot de overtreding ervan? Deugden (letterlijk: goede eigenschappen) daarentegen zouden minder wezensvreemd moeten voelen. Die komen namelijk van binnenuit, als we ze goed hebben ontwikkeld tenminste. Voor hulp kunnen we terecht bij de tien denkers die aan bod komen. Zij geven de 'wenken voor het goede leven' die de titel van het hoorcollege beloofde.

Het resultaat
Een mooi overzicht van de verschillende theorieën die de afgelopen 2500 jaar zijn ontwikkeld. Van Buuren en Dohmen gidsen de luisteraar door filosofisch werk dat lang niet altijd even toegankelijk is. Ze hanteren daarbij een strak schema: eerst iets over het leven van de denker in kwestie, dan iets over diens filosofie in het algemeen en ten slotte de toespitsing op de deugdethiek. Heel degelijk allemaal. Tegelijk is dit af en toe ook de achilleshiel van de cd-box. Heel degelijk en keurig zijn namelijk ook de meest deugdethieken. Ze lijden aan een zekere voorspelbaarheid. Wie zal er bijvoorbeeld iets in willen brengen tegen de raad van Aristoteles om extremen te vermijden? Dat we er niet altijd in slagen om het juiste midden te houden, is een andere kwestie.

Mooiste college
Meest verrassend - en daarmee ook het mooist - is het college door Van Buuren over Niccolò Machiavelli. Bij deze de Italiaanse filosoof uit de Renaissance zeker geen open deuren en vrome lesjes in deugdzaamheid. Tot dan toe had de christelijke moraal de toon gezet - en dat doet zij in zekere zin nog steeds. Nederigheid, vergiffenis, spirituele ontwikkeling? Je hebt er niets aan als het voortbestaan van een land op het spel staat. In dat geval moet een heerser beschikken over virtú, een term die zich lastig laat vertalen. Het komt erop neer dat een combinatie van moed, kracht en bij tijd en wijle ook slinksheid onvermijdelijk is. Misschien leiden ze niet tot een schouderklopje wegens goed gedrag. Maar hooggestemde idealen pakken vaak nog veel slechter uit omdat ze het pragmatisme in de weg staan dat vereist is in de (internationale) politiek.

Reden om de cd's niet te beluisteren
Wie concrete tips verwacht, zal vermoedelijk (grotendeels) bedrogen uitkomen. Van Buuren en Dohmen presenteren ethische theorieën van uiteenlopende denkers die elkaar vaak ook nog tegenspreken. Maar eigenlijk zegt de titel het heel duidelijk: het hoorcollege biedt wenken voor het goede leven, geen kant-en-klare leefregels. Die horen thuis in een zelfhulpboek.

Reden om de cd's te beluisteren
Van filosofie wordt nogal eens gezegd dat het typisch iets is voor in de studeerkamer. Van Buuren en Dohmen laten in meerdere opzichten zien dat dit verwijt onterecht is. Ideeën - zie met name Machiavelli hierboven - blijken wel degelijk van invloed op de praktijk van alledag. Daarnaast maken de cd's het mogelijk om de studeerkamer te verlaten. Ineens blijkt filosofie een prima tijdverdrijf als we met de auto in de file staan.

Trouw Tipt
1. Neurofilosofie van de geest (cd) Herman Philipse

2. Arthur Schopenhauer Heleen Pott en Maarten van Nierop

3. Wenken voor het goede leven (cd-box) Maarten van Buuren en Joep Dohmen

4. Het ongeleefde leven Adam Phillips

5. Kierkegaard Geert Jan Blanken

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden