Voorouder van de kiwi en de Neanderthaler

Freud, zo leerden we in Avro’s ’Close up’, vond het maar niets dat filmmakers met zijn psychoanalyse aan de haal gingen, omdat het onbewuste niet in beelden zou zijn te vangen. Wetenschap en film zijn geen natuurlijke vrienden, omdat de wetenschapper al gauw vindt dat zijn werk te simplistisch wordt voorgesteld. Bovendien moet hij, als zijn werk wordt verfilmd, de regie uit handen geven.

Terecht, want goede wetenschappers zijn niet per definitie goede sprekers. Het is verstandig hen met besliste hand te sturen zodat ze niet allerlei modderige zijpaden inslaan die de hoofdweg verduisteren. Als een archeoloog bijvoorbeeld vertelt dat het een ramp is dat aan de universiteit geen micromorfologie en paleobotanica meer wordt gedoceerd, moet je als filmmaker vragen waarom dat voor zijn discipline zo erg is. Krijg je een antwoord dat voor de rode draad van je programma niet relevant is, dan knip je het eruit.

In ’De magie van wetenschap’ (Human) gebeurt dat te weinig. Zo kreeg deze week archeoloog Wil Roebroeks een dermate vrije rol dat de hoofdvraag – hoe zou het zijn om de aarde te delen met Neanderthalers? – niet duidelijk werd beantwoord. Filmmaakster Aliona van der Horst stelde zich te veel op als observator en te weinig als duider, waardoor aan het slot losse eindjes overbleven. Roebroek werd geïntroduceerd als eigenzinnig denker, maar waar dat uit mocht blijken, bleef vaag. En wat de ontdekking van de voorouder van de kiwi heeft te maken met het Neanderthaler-bestaan bleef eveneens in raadselen gehuld.

Het portret begon met opgravingen ergens in Engeland. „Doe je dit graag, Wil?”, riep Van der Horst naar beneden. Gelukkig kwam een wandelaarster voorbij die de enige juiste vraag stelde: „Waar graven jullie naar?” „Naar sporen van leven ouder dan 450.000 jaar”, antwoordde Roebroek. Filmtechnisch was het ongetwijfeld aardig om de passante te laten informeren, maar ze kwam wel voorbij op een moment dat de kijker zich al te láng afvroeg waar Roebroek naar op zoek was.

In de aflevering over hoogleraar Oude Testament Ellen van Wolde, geregisseerd door John Appel, bleef de kijker zitten met de vraag wat haar nieuwe interpretatie van Genesis – God scheidde eerst en schiep pas daarna – nu blijvend voor impact heeft gehad op de theologie.

In ’Labyrint’, het wetenschapsprogramma van NTR en VPRO, neemt de programmamaker duidelijker het voortouw. Deze week ging het over de nieuwste ontwikkelingen in de archeologie. Om bodemschatten op te sporen hoeft dankzij geavanceerde chemische en fysische technieken geen spade meer de grond in. Met bodemscans kunnen complete onderaardse burcht- en boerderijresten worden gedetecteerd. De vondsten blijven, behalve als er gebouwd wordt, tegenwoordig in de grond, want daar zijn ze veilig. Het wetenschappelijk onderzoek is alleen bedoeld om uit te zoeken wáár welke schatten liggen.

’Labyrint’ is, of het nu om archeologische vondsten, de nieuwste inzichten rond comabehandeling of de maakbare samenleving gaat, een toegankelijk en boeiend programma over moderne wetenschap.

En dat vooral dankzij de gebiedende hand van de programmamaker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden